XHEVAT HASANI: S’ka dhe s’mund të ketë komb kosovar

 

Dr. Xhevat Hasanin e njoha në kuadër të Lëvizjes Popullore të Kosovës, në gjysmën e dytë të viteve ’90-ta. Për një kohë, banuam shumë afër me njëri-tjetrin në qytetin e Cyrihut.

Para disa ditësh më telefonoi dhe më tregoi se kishte shkruar një libër, ndërsa më bëri me dije se më kishte përzgjedhur ndër ata miq, të cilëve do t’ua dhuronte.

 

Duke e njohur si veprimtar të dalluar të çështjes kombëtare, por edhe si mjek, isha kureshtar ta merrja librin, ta lexoja dhe ta studioja doktrinën filozofike të një mjeku.

Koha kur e mora librin ishte e pazakontë për mua. Libri më erdhi pikërisht në një periudhë kur shëndeti im ishte dukshëm i lëkundur. Tre kapitujt e parë i lexova në studion time, ndërsa librin e përfundova së lexuari në një gjendje jo të zakonshme, duke iu nënshtruar disa “eksperimenteve të Frankenshtajnit”.

 

Në natyrën time, deri më sot, sa herë që kam marrë një libër dhuratë nga një autor, edhe nëse kam qenë duke lexuar diçka tjetër, e kam lënë mënjanë dhe përparësi në lexim i kam dhënë librit të dhuruar, pavarësisht se kush ka qenë autori.

Autori, duke të dhuruar një libër, së pari të nderon, e pastaj shpreson që ta lexosh.

Mendoj se s’ka idiotësi më të madhe sesa ta marrësh një libër dhuratë nga autori dhe të mos e lexosh.

Në bibliotekën time mund të ketë ndonjë libër që e kam blerë dhe që pret ende të lexohet, por nuk ka asnjë libër që e kam marrë dhuratë, qoftë nga të njohur apo të panjohur, dhe të cilin të mos e kem lexuar.

 

Librin, me plot polemika dhe argumente shkencore, të dr. Xhevat Hasanit, e lexova me vëmendje dhe mund të them se:

“Autori, në jetën e tij, ‘ka gabuar’ që ka jetuar dhe studiuar në fushën e mjekësisë, sepse libri që studiova me kujdes ma bëri të qartë se dr. Xhevat Hasani, në mënyrë të ‘fshehtë’, i paska takuar fushës së shkencës së filologjisë dhe filozofisë.”

Doktorit i dëshiroj shumë suksese në fushën e tij të re studimore, shëndet të mirë dhe sa më shumë libra!

Në vazhdim, vështrimi im modest rreth librit…

 

 

Në hapësirën e mendimit bashkëkohor shqiptar, sidomos në atë segment ku publicistika, eseistika dhe refleksioni kombëtar ndërthuren me përgjegjësinë historike, rrallëherë hasim një vepër që e ngre me kaq vendosmëri, qartësi konceptuale dhe ndjeshmëri të lartë kombëtare një problematikë kaq të mprehtë, kaq delikate dhe njëherazi kaq vendimtare për fatin e vetëdijes sonë kolektive.

 

Vepra që kemi përpara nuk është thjesht një reagim ndaj një debati të ditës, as vetëm një kundërshtim polemik ndaj një teze të caktuar identitare; ajo është, në thelb, një intervenim i ndërgjegjshëm intelektual në mbrojtje të kontinuitetit historik të kombit shqiptar, një qëndrim i artikuluar me përgjegjësi të lartë morale e kombëtare kundër çdo tentative për ta fragmentarizuar, relativizuar apo zëvendësuar substancën e përkatësisë shqiptare.

 

Autori i kësaj vepre e vendos në qendër të shqyrtimit të tij një nga temat më të debatueshme dhe më të ndjeshme të periudhës së pasluftës në Kosovë: përpjekjet për konceptualizimin dhe promovimin e të ashtuquajturit “komb kosovar”, si një identitet i veçantë, i ndarë dhe i diferencuar nga identiteti historik shqiptar. Në trajtimin e kësaj çështjeje, autori nuk lë vend për relativizëm interpretativ, as për mjegullim terminologjik. Përkundrazi, ai e sheh këtë projekt jo si një zhvillim organik të natyrshëm të historisë, kulturës apo etnogjenezës së shqiptarëve në Kosovë, por si një konstrukt politik të sajuar, një ndërhyrje ideologjike në arkitekturën e vetëdijes kombëtare, e cila, sipas tij, rrezikon të prodhojë pasoja të rënda në planin historik, shpirtëror dhe strategjik për kombin shqiptar në tërësi.

 

Vlera themelore e kësaj vepre qëndron pikërisht te qartësia e boshtit të saj ideor. Në një kohë kur shumë diskurse publike priren të lëkunden midis oportunizmit politik, relativizmit konceptual dhe paqartësisë identitare, autori zgjedh vetëdijshëm një pozicion të prerë: shqiptarët e Kosovës nuk mund të trajtohen si një komb i veçantë pa cenuar drejtpërdrejt vazhdimësinë historike, etnike, kulturore dhe shpirtërore të kombit shqiptar. Kjo e bën veprën jo vetëm një tekst argumentues, por një akt të rezistencës intelektuale, një refuzim të hapur ndaj çdo përpjekjeje për të krijuar një ndarje artificiale brenda trungut kombëtar.

Në planin metodologjik e konceptual, vepra ndërtohet mbi një logjikë të angazhimit kombëtar, ku analiza nuk pretendohet të jetë sterile apo e ftohtë në kuptimin e një neutraliteti formal akademik, por është e ngarkuar qëllimisht me ndërgjegje, alarm dhe përgjegjësi historike. Kjo është një vepër që nuk shkruhet nga distanca e komoditetit teorik, por nga afërsia e një përjetimi historik dhe nga vetëdija e një rreziku që autori e konsideron real, të prekshëm dhe me pasoja afatgjata. Pikërisht për këtë arsye, libri fiton një dimension të veçantë: ai nuk është vetëm analizë e një teze, por mbrojtje e një trashëgimie, ruajtje e një kujtese, thirrje për vigjilencë.

 

Në aspektin stilistik, autori përdor një gjuhë të drejtpërdrejtë, të dendur semantikisht, me intensitet të lartë emocional dhe me ngarkesë të dukshme polemike. Kjo gjuhë nuk duhet parë si shenjë e mungesës së kontrollit diskursiv; përkundrazi, ajo është zgjedhje e vetëdijshme e një autori që e kupton se tema që trajton nuk lejon indiferencë retorike. Fjalët kyçe që përshkojnë veprën – ndarje, rrezik, shkatërrim, deformim, tragjike, fragmentim – krijojnë një semantikë të alarmit kombëtar, e cila është plotësisht në përputhje me misionin e tekstit. Në këtë kuptim, vepra e tejkalon kornizën e publicistikës së zakonshme dhe hyn në sferën e eseistikës kombëtare me karakter manifestues, aty ku fjala nuk është vetëm mjet shpjegimi, por edhe mjet mobilizimi, denoncimi dhe vetëmbrojtjeje.

 

Një dimension jashtëzakonisht i rëndësishëm i kësaj vepre është adresimi i saj ndaj elitës kombëtare shqiptare. Autori nuk e kufizon apelimin e tij te lexuesi i zakonshëm, por e ngarkon me përgjegjësi të drejtpërdrejtë klasën intelektuale, akademike, publicistike, politike dhe historike shqiptare. Duke iu drejtuar intelektualëve, publicistëve, gazetarëve, ish-të burgosurve politikë, veteranëve të luftës çlirimtare, krerëve të institucioneve dhe, në mënyrë të veçantë, dy akademive shqiptare të shkencave dhe arteve, autori e ngre tekstin në nivelin e një thirrjeje institucionale për reagim kombëtar. Kjo e bën veprën të mos mbetet një qëndrim individual, por të marrë trajtën e një apelimi të gjerë historik, që kërkon përgjigje jo vetëm morale, por edhe kulturore, shkencore e institucionale.

 

Nga pikëpamja e filozofisë politike të identitetit, libri na kujton një të vërtetë themelore që shpesh anashkalohet në debatet e përditshme: kombet nuk mbahen gjallë vetëm nga kufijtë juridikë, por nga kontinuiteti i vetëdijes historike, nga memoria kolektive, nga besnikëria ndaj origjinës dhe nga refuzimi i inxhinierive artificiale që synojnë t’i shpërbëjnë nga brenda. Kjo tezë e bën veprën të kapërcejë rrethanën konkrete të debatit për “kombin kosovar” dhe ta vendosë atë në një horizont më të gjerë të refleksionit mbi fatin e kombeve të vogla, të ekspozuara historikisht ndaj presioneve të jashtme dhe deformimeve të brendshme.

Në këtë kuadër, libri merr vlerën e një dokumenti të vetëdijes historike shqiptare në epokën e pasluftës. Ai është dëshmi e një shqetësimi të thellë që nuk buron nga nostalgjia, as nga romantizmi i verbër kombëtar, por nga një lexim kritik i proceseve politike, ideologjike dhe kulturore që mund të cenojnë në mënyrë graduale substancën e identitetit. Pikërisht për këtë arsye, kjo vepër duhet lexuar me seriozitet, jo vetëm si shkrim polemik, por si një tekst me peshë në debatin strategjik mbi të ardhmen e vetëdijes kombëtare shqiptare.

 

Sigurisht, nga këndvështrimi strikt akademik, do të mund të thuhej se një shtresim më i dendur me referenca dokumentare, me citime burimore, me krahasime historiografike dhe me trajtim më sistematik të kundërtezave do ta bënte këtë vepër edhe më të fortë në planin e aparatit shkencor. Mirëpo, ky vëzhgim nuk ia ul aspak rëndësinë; përkundrazi, dëshmon se kemi të bëjmë me një vepër që posedon potencial të plotë për t’u shndërruar në pikë referimi të një debati të gjerë kombëtar, pikërisht sepse prek një nerv të ndjeshëm të qenies sonë kolektive dhe e bën këtë me guxim, me ndershmëri dhe me ndjenjë të lartë përgjegjësie.

Në përmbyllje, mund të thuhet pa hezitim se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në mbrojtjen e konceptit historik të kombit shqiptar, një kundërshtim i fuqishëm ndaj relativizimit identitar, një refuzim i qartë ndaj çdo projekti që synon ta ndajë shqiptarësinë në kategori artificiale politike, si dhe një thirrje e fortë për ruajtjen e pandarë të vetëdijes sonë historike, kulturore, gjuhësore dhe shpirtërore.

 

Kjo nuk është vetëm një vepër që debaton; kjo është një vepër që dëshmon, që paralajmëron, që kundërshton dhe që, mbi të gjitha, mbron. E në këtë kuptim, ajo meriton të vlerësohet si një manifest i ndërgjegjes kombëtare shqiptare, si një tekst i rezistencës identitare, dhe si një zë i fuqishëm i përgjegjësisë historike në kohë sfidash të reja për qenien tonë.

Ky libër paraqet një ndërhyrje serioze, të guximshme dhe thellësisht të përgjegjshme në një nga çështjet më të ndjeshme të kohës sonë: mbrojtjen e unitetit të vetëdijes kombëtare shqiptare përballë përpjekjeve për fragmentim identitar. Autori, me qartësi konceptuale dhe me vetëdije të lartë historike, e trajton idenë e të ashtuquajturit “komb kosovar” si një konstrukt artificial, me pasoja potencialisht të rënda për vazhdimësinë e identitetit shqiptar në Kosovë dhe në tërësinë e hapësirës sonë kombëtare.

Vlera e kësaj vepre qëndron jo vetëm te guximi për të ngritur një tezë të fortë, por te vendosmëria për ta mbrojtur atë me ndjenjë përgjegjësie kombëtare, me ton polemik, me energji publicistike dhe me përkushtim ndaj së vërtetës historike. Kjo është një vepër që nuk synon të kënaqë komoditetin e heshtjes, por të zgjojë reflektimin, të provokojë debat dhe të mobilizojë ndërgjegjen shqiptare.

 

Si e tillë, kjo vepër meriton të vlerësohet si një kontribut me peshë në debatin bashkëkohor shqiptar, si një akt i rezistencës identitare dhe si një manifest i qartë në mbrojtje të pandashmërisë së kombit shqiptar.

Kjo vepër përbën një kontribut të rëndësishëm në debatin bashkëkohor mbi identitetin kombëtar shqiptar, duke artikuluar me qartësi, kurajë dhe përgjegjësi historike kundërshtimin ndaj çdo përpjekjeje për fragmentimin e vetëdijes sonë kombëtare. Me ton polemik, me ngarkesë të lartë publicistike dhe me vetëdije të spikatur historike, autori e ngre librin në nivelin e një manifesti të rezistencës identitare shqiptare. Një vepër që meriton vëmendje, debat dhe vlerësim serioz institucional e kombëtar.

 

Me konsideratë të lartë,

Fatmir Brajshori