(Redaksia jonë në shenjë nderime e kujtese ndaj albanologut zviceran, publikon recensionet e Tij, kushtuar librit „Shqiptarët në Zvicër – 1001 pamje“, të gazetarit dhe redaktorit të portalit tonë: Prointegra.ch)
Kush nuk e njeh gazetarin dhe fotografin e dashur Rexhep Rifatin, i cili thuajse për të festuar është pjesë e pandashme e festave, kuvendeve, takimeve dhe aktiviteteve të shumta kulturore e sportive shqiptare në Zvicër? Me shikimin e tij të vëmendshëm, pyetjet interesante dhe kamerën e tij përherë të gatshme ai paraqet një element të besueshëm e konstant në kuadrin e aktiviteteve, të cilat me vite i përcjellë, i dokumenton dhe i komenton. E kush nuk gëzohet, në qoftë se pas një apo dy ditëve të aktivitetit të zhvilluar e gjen veten në ndonjërën nga fotografitë e publikuara në reportazhin me fotografi dhe tekst të Rexhep Rifatit, të publikuar në mediat e shtypit ose në ato elektronike!
Kush është vallë ky gazetar e fotograf, sa i dashur po aq edhe kompetent, i cili në përputhshmëri me etikën profesionale qëndron gjithnjë në prapavijë dhe nuk e tërheq vëmendjen e të tjerëve nga vetja?
Le t’i hedhim ca vështrime në jetën e tij për ta njohur më afër dhe për ta vlerësuar dinjitetshëm. Rexhep Rifati ka lindur në vitin 1942 në Komogllavë të Ferizajit. Në fshatin e tij të lindjes dhe në Ferizaj i ka vijuar mësimet e shkollës tetëvjeçare, të mesmes dhe të shkollës normale. Gjuhën dhe letërsinë shqipe e ka studiuar në Universitetin e Prishtinës. Pas ca angazhimeve të shkurtra në bibliotekë dhe si mësues e filloi në vitin 1967 veprimtarinë e tij si gazetar te e përditshmja e njohur “Rilindja”, në të cilën ka punuar si korrespodent nga Ferizaji deri në vitin 1995. Krahas punës së tij profesionale ai është angazhuar edhe në jetën kulturore e shoqërore të vendbanimit të tij, ku ndër të tjera e ka themeluar ansamblin e këngëve dhe valleve “Kastriotët”, në kuadër të të cilit e ka kryer detyrën e përgjegjësit për kulturë. Për shkaqe të represionit politik Rexhep Rifati ishte i detyruar të emigrojë në Zvicër, ku edhe u pranua si i përndjekur politik. Ai jeton në Cyrih, është i martuar dhe ka gjashtë fëmijë e tetë mbesa e nipër. Që kur është migruar punon si gazetar për organe të ndryshme të mërgatës shqiptare në Zvicër, si: «Fakti», «Bota sot», «Vizioni» dhe për gazetat elektronike «Tung.ch» e «Albsuisse.ch». Për punën e tij të çmuar e kanë shpallur shumë shoqata anëtar nderi, si p.sh. Shoqata e Miqve të ISEAL (Instituti Zviceran për Studime Shqiptare – Institut Suisse des Etudes Albanaises) në vitin 2012.
Me punën e tij të palodhshme gazetareske dhe dokumentuese Rexhep Rifati është padyshim njëri nga njohësit më të mirë të jetës shoqërore, kulturore e sportive të komunitetit shqiptar në Zvicër me të gjitha aspektet e tij. Në këtë kontekst gati se nuk ekziston ndonjë personalitet, si shqiptar ashtu edhe zviceran, të cilin ai nuk e njeh, e nuk di për vlerat e tij. Andaj pikërisht për këtë Rexhep Rifati mund të quhet me të drejtë kujtesa apo enciklopedia e gjallë (por tejet diskrete!) e mërgatës shqiptare në Zvicër dhe të rretheve të lidhura me të. Kush do të ishte më i përshtatshëm dhe më kompetent se sa Rexhep Rifati ta bënte këtë, në qoftë se do të synohej të paraqitej një pasqyrim i gjerë e i larmishëm i kësaj diaspore (çfarë projekti interesant dhe i rëndësishëm!)
Një ëndërr e bukur? Jo, fatmirësisht jo, sepse pikërisht këtë projekt e ka përcaktuar Rexhep Rifati si kontribut të tij personal në 100 vjetorin e pavarësisë së Shqipërisë. „Shqiptarët në Zvicër – 1001 pamje“ titullohet përmbledhja mbresëlënëse dhe e vlefshme e botuar në 400 faqe me tekste e fotografi. Monografia nuk të lë mbresa e të mahnit vetëm për përmbajtjen e gjerë, por edhe për përgatitjen e suksesshme e tërheqëse grafike.
„Ky libër, përkatësisht kjo kronikë pamore mbi shqiptarët në Zvicër“, siç shprehet vetë autori në parathënie, „nuk synon të ofrojë një analizë mbi komunitetin tonë të madh në Zvicër, por të shërbej para së gjithash si pasqyrë e jetës dhe punës së shqiptarëve këtu. Me ndihmën mediale të fotografisë, libri e dokumenton punën time 15 vjeçare (…).“ Dhe kështu rrjedhshëm është krijuar gjithsesi më shumë se vetëm një kronikë ose koleksion. Kjo përmbledhje voluminoze paraqet në çdo aspekt një dokumentim të pasur të një periudhe të rëndësishme të mërgatës shqiptare në Zvicër. Historikisht e përfshinë periudhën prej 1997 deri në vitin 2012, d.m.th. pak para shpërthimit të luftës në Kosovë deri sot. Ndonëse në këtë periudhë ka ndodhur ndër të tjera edhe Shpallja e Republikës së Kosovës, në këtë libër përfshihet periudha e rëndësishme kohore e mërgatës shqiptare, në të cilën pjesëtarët e saj u shndërruan nga mërgimtare e mërgimtarë të punësuar në vende pune jokualifikuese në pjesëtarë të nderuar e të suksesshëm të shoqërisë zvicerane. Fjala është, si për shqiptaret e shqiptarët e Kosovës, të Shqipërisë e të Maqedonisë, të cilët në ndërkohë kanë krijuar firmat e tyre dhe kanë zënë vende të mira pune, ashtu edhe për pjesëtarët e gjeneratës së dytë e të tretë, të cilët gjithnjë e më tepër i ndjekin studimet në shkollat e rëndësishme e me perspektivë profesionale dhe pajisen me diploma universitare zvicerane.
Monografia e Rexhep Rifatit i dokumenton këto zhvillime e ngjarje historike, shoqërore e kulturore në mënyrë transparente, dhe me strukturë e shprehje bindëse. Në shumë kapituj përbërës të librit prezantohen në formë tërheqëse, të ilustruar ose të portretuar në dy faqe, personalitete, aktivitete e shoqata, të cilat në fushëveprimet përkatëse janë dalluar për kontribute të veçanta. Nga kapitujt e shumtë do t’i veçojmë disa prej tyre: mësimi/arsimi nga kopshti i fëmijëve deri te doktorata, kontributet dhe sukseset shkencore; artistet e artisët; shoqatat kulturore; shkrimtarët shqiptarë; aktorët e skenës e të filmit, dhe piktorët në Zvicër; profesionistët dhe biznesmenët e suksesshëm dhe kontributi i tyre për ekonominë zvicerane; sportistet e sportistët; institucionet shqiptare; fondacionet etj. Një kapitull i plotë i është kushtuar festimit të 17.Shkurtit 2008, Pavarësisë së Kosovës dhe në veçanti miqve e përkrahësve zviceranë. Fotografitë e bëra me mjeshtri, titujt tërheqës dhe tekstet e shkruara shkurt e qartë e bëjnë librin që të shikohet e të lexohet me ëndje.
Ky libër është më shumë se një kronikë shumë e vlefshme për shkak se në të bëhet një dokumentim i gjerë i së kaluarës më të afërt të mërgatës shqiptare në Zvicër. Ai është një libër referues dhe enciklopedi për personalitetet dhe aktivitetet e tyre në mjediset përkatëse. Kjo përmbledhje e bukur nuk është e rëndësishme vetëm për shqiptaret dhe shqiptarët në Zvicër. Shpresojmë se ajo do të mund të shërbej edhe për shqiptaret e shqiptarët në Kosovë, Shqipëri e Maqedoni, të cilëve ju ofron një pasqyrë të larmishme për jetën e mërgatës shqiptare në Zvicër.
Natyrisht se ky libër është interesant edhe për publikun zviceran. Në qoftë se jo për diç tjetër, atëherë më së paku vetëm për shkak të fotografive të bukura. Do të ishte mirë dhe e dëshirueshme sikur materialet e këtij libri të përfshiheshin edhe në ndonjë një formë tjetër dokumentimi, sepse ka kohë që një dokumentim i tillë në gjuhën gjermane për mërgatën shqiptare në Zvicër mungon.
Rexhep Rifati, i cili në qindra aktivitete qëndron në prapavijë, sa diskret aq edhe i vëmendshëm, kalon njëherë me librin e tij të shkëlqyeshëm në paravijë, por largohet nga aty me vetëdëshirë për t’ua dhënë sërish fjalën të tjerëve, të portretuarve dhe të dokumentuarëve. Nga zemra i dëshirojmë atij dhe veprës së tij të arritur e të dobishme shumë suksese, mirënjohje e vlerësime të merituara.
Hagenbuch/Zürich, November 2012
Dr.Basil Schader ( Përkthimin nga gjermanishtja në shqip: Doc. Mahir Mustafa)
Dr. Basil Schader: Rexhep Rifati – das Gedächtnis der albanischen Diaspora in der Schweiz
Wer kennt ihn nicht: den freundlichen Journalisten und Fotografen Rexhep Rifati, der an all den zahllosen albanischen und kosovarischen Versammlungen, Treffen, Festen, kulturellen und sportlichen Anlässen in der Schweiz quasi zum festen und sicheren Bestand gehört? Mit seinem aufmerksamen Blick, seinen interessierten Fragen und seiner stets bereiten Kamera stellt er ein vertrautes Element und eine Konstante innerhalb dieser Veranstaltungen dar, die er seit Jahren als Reporter besucht, dokumentiert und kommentiert. Und wer freut sich nicht, wenn er einen oder zwei Tage nach der betreffenden Veranstaltung die Bild-Text-Reportage von Rexhep Rifati in der gedruckten oder elektronischen Presse findet und sich vielleicht selbst auf einem Bild wiedererkennt!
Doch wer ist dieser ebenso freundliche wie journalistisch und fotografisch kompetente Journalist eigentlich, der sich, entsprechend seinem Berufsethos, stets diskret im Hintergrund hält und nie die Aufmerksamkeit auf sich zieht? Werfen wir einige Blicke auf sein Leben, um ihn künftig näher zu kennen und besser würdigen zu können! Rexhep Rifati wurde 1942 in Komogllavë/Ferizaj geboren. In seinem Heimatdorf und in Ferizaj besuchte er die Primar- und Mittelschule und das Lehrerseminar, anschliessend studierte er an der Universität Prishtina albanische Sprache und Literatur. Bereits 1967, nach kürzeren Einsätzen im Bibliotheks- und Schuldienst, nahm er seine Tätigkeit als Journalist bei der angesehenen Zeitung «Rilindja» auf, wo er bis 1995 als Korrespondent in Ferizaj arbeitete. Parallel zu seiner beruflichen Tätigkeit engagierte er sich im kulturellen und gesellschaftlichen Leben seiner Heimatstadt, wo er u.a. das Gesanhs- und Tanzensemble «Kastriotët» gündete und Kulturbeauftragter war. Infolge der zunehmenden politischen Repression sah er sich Ende 1995 gezwungen, in die Schweiz zu emigrieren, wo er sogleich als politisch Verfolgter anerkannt wurde. Rexhep Rifati lebt in Zürich, er ist verheiratet und hat 6 Kinder und 8 Enkel bzw. Enkelinnen. Seit seiner Migration arbeitet er in der Schweiz als Journalist für verschiedene Organe der albanischen Migrationspresse wie «Fakti», «Bota sot», «Vizioni» und die elektronischen Zeitungen «Tung.ch» und «Albsuisse.ch». Verschiedene Vereine und Gesellschaften ernannten ihn aufgrund seiner Verdienste zum Ehrenmitglied, so z.B. 2012 die Gesellschaft der Freunde des ISEAL (Institut Suisse des Etudes Albanaises).
Durch seine unermüdliche journalistische und dokumentatorische Tätigkeit ist Rexhep Rifati fraglos einer der besten und profundesten Kenner des gesellschaftlichen, kulturellen und sportlichen Lebens der albanischen Kommunität in der Schweiz in allen seinen Facetten. So gibt es denn auch kaum eine Persönlichkeit in diesem Kontext – sowohl von der albanischen wie auch von der schweizerischen Seite –, die er nicht kennt, über deren Verdienste er nicht Bescheid weiss. Rexhep Rifati kann in diesem Sinne mit vollem Recht als lebendes Gedächtnis, als wandelndes (allerdings höchst diskretes!) Lexikon der albanischen Diaspora in der Schweiz und der mit ihr verbundenen Schweizer Kreise bezeichnet werden. Und wenn es darum ginge, ein breitgefächertes Panoptikum dieser Diaspora zu zeigen (was für ein spannendes und relevantes Projekt!): Wer wäre geeigneter und berufener als Rexhep Rifati, dies zu tun!
Ein schöner Traum? Nein, glücklicherweise nein! – denn genau dieses Projekt hat sich Rexhep Rifati als seinen persönlichen Beitrag zum 100-Jahr-Jubiläum der Republik Albanien vorgenommen. «Die Albaner in der Schweiz – 1001 Ansichten» (Shqiptarët në Zvicër – 1001 pamje) lautet der Titel des eindrücklichen und wertvollen, über 400-seitigen Bild- und Textbands, der eben erschienen ist. Die Monografie beeindruckt und überrascht nicht nur durch ihren umfassenden Inhalt, sondern auch durch die gelungene, sehr ansprechende grafische Gestaltung. «Dieses Buch bzw. diese Bildchronik über die Albaner in der Schweiz», so der Autor selbst im Vorwort, «will nicht primär eine Analyse unserer grossen Gemeinschaft hier liefern, sondern vor allem als Spiegel des Lebens und der Arbeitens der Albaner in der Schweiz dienen. Mit dem Medium der Fotografie dokumentiert das Buch meine journalistische Arbeit seit 15 Jahren (…).» Entstanden ist freilich weit mehr als eine blosse Bildchronik oder -sammlung. Vielmehr stellt der voluminöse Band eine eigentliche und in vieler Hinsicht spannende und aufschlussreiche Dokumentation einer wichtigen Periode der albanischen Migration in der Schweiz dar. Historisch umfasst diese Periode die Zeit von 1997 – 2012, d.h. von kurz vor dem Ausbruch des Kosova-Kriegs bis heute. In diese Periode fällt unter vielem anderem die Gründung der Republik Kosova, vor allem aber deckt sie genau jenen für die albanische Diaspora so wichtigen Zeitraum ab, in dem immer mehr von deren Angehörigen sich von einfachen Migrantinnen und Migranten in unqualifizierten Stellungen zu geschätzten und erfolgreichen Mitgliedern der schweizerischen Gesellschaft entwickelten. Dies betrifft sowohl die vielen Albanerinnen und Albaner aus Kosova, Albanien und Makedonien, die inzwischen eigene Geschäfte oder gute Stellungen haben, als auch die zusehends grössere Zahl von Angehörigen der zweiten und dritten Generation, die in der Schweiz anspruchsvolle Ausbildungen durchlaufen und perspektivereiche Berufs- oder Universitätsabschlüsse erworben haben.
Rexhep Rifatis Monografie dokumentiert diese historischen, gesellschaftlichen und kulturellen Entwicklungen und Ereignisse in einer transparenten, plausiblen Struktur und Gliederung. In einer Fülle von Kapiteln werden, meist in Form von ansprechend illustrierten ein- oder doppelseitigen Portraits, Persönlichkeiten, Anlässe, Vereine vorgestellt, die zum betreffenden Themenkreis einen besonderen Beitrag geleistet haben. Aus der Fülle der Kapitel greifen wir nur einige wenige heraus: Unterricht/Bildung vom Kindergarten bis zum Doktorat; wissenschaftliche Leistungen; Künstler/innen; kulturelle Vereine; albanische Schriftsteller/innen, Schauspieler/innen und Maler/innen in der Schweiz; erfolgreiche Berufs- und Geschäftsleute und ihr Beitrag zur schweizerischen Ökonomie; Sportlerinnen und Sportler; albanische Institutionen; Stiftungen etc. Je ein eigenes Kapitel ist den Feiern zur Unabhängigkeit der Republik Kosova am 17. Februar 2008 und besonderen Schweizer Freunden und Helferinnen gewidmet. Die gelungenen Fotografien, die ansprechenden Titel und die gut geschriebenen, knappen und klaren Texte machen das Buch zum Lesegenuss und Augenschmaus. Durch die umfassende Art der Dokumentation ist es darüber hinaus zugleich nicht nur eine wertvolle Chronik der jüngsten Vergangenheit der albanischen Diaspora, sondern auch eine Art Nachschlagewerk und Enzyklopädie zu Persönlichkeiten und Anlässen in deren Umfeld. Der schöne Band ist nicht nur für die Albanerinnen und Albaner in der Schweiz bedeutsam; gute Dienste kann und wird er hoffentlich auch in Kosova, Albanien und Makedonien leisten, wo er den dort Lebenden ein anschauliches und breit gefächertes Bild des albanischen Lebens in der Diaspora vermitteln kann. Zumindest von den Bildern her ist das Buch natürlich auch für das schweizerische Publikum interessant; sehr wünschbar wäre, dass es – und sei es in veränderter Form – in eine schon länger fällige deutsche Dokumentation zur albanischen Migration in der Schweiz einfliessen wird.
Rexhep Rifati, an Hunderten von Anlässen immer ebenso diskret wie aufmerksam im Hintergrund, tritt mit seinem bemerkenswerten Buch für einmal in den Vordergrund – nur um freilich gleich wieder zurückzutreten und das Wort den anderen, den Portraitierten und dem Dokumentierten, zu geben. Wir wünschen ihm und seinem gelungenen und verdienstvollen Werk von Herzen Erfolg und die verdiente Anerkennung und Beachtung.
Hagenbuch/Zürich, November 2012
