Analizë kritike për librin „S’ka dhe s’mund të ketë komb kosovar“

„S’ka dhe s’mund të ketë komb Kosovar“ (Kundër ideve komb-ndarëse të N. S.), të autorit Xhevat Hasani, Prointegra, Cyrih, 2025

Isa H. Dërmaku, Muhen 24.12.2025

Natyrisht, vepra e tillë me përmbajtje dhe tone shkencore si dhe mund të themi edhe me vlera akademike, gjuhësisht e rregullauar sa e si duhet, logjikisht kuptimplote, që ja ka dalur ta ruan në tërsinë e vet idenë dhe qëllimin për të cilën është shkruar.

Karakteristikë esencile e librit, është në tërsinë e saj e përcjlellur besnikërisht me qartësi, me saktësi që i shkon kohës sot dhe si e tillë do të jetë dhe nesër, pse jo edhe pasnesër.

Autori, Xhevat Hasnai, në veprëne ti „S’ka dhe s’mund të ketë komb Kosovar“, ja ka dalur mirë e mbarë t‘i sjell lexusit të vëmednshëm bindjen se, është domosdoshmëri absolute për konsolidimin i vazhdueshëm dhe serioz i dy shteteve të kombit shqiptar për të cilat na duhet, sot e tutje të angazhohemi maksimalisht në zhvillimin gjithëpërfshirës të shtetve shqiptare, veçanarisht në aspektin e sigurisë, ashtu siç e kërkon vazhdimisht edhe aleatja e natyrshme dhe krejtësisht strategjike e kombit shqiptar, Shtet e Bashkuara të Amerikës.

Natyrisht, bazuar në kontekstin (1), duhet që edhe ndërkohë dhe vazhdimisht, toelranca në stadin kombëtar duhet të vazhdojë të fuqizohet cilësisht, pikërisht ashtu siç na kanë Rilindësit e Kombit Shqiptar. Sepse vetëm në këtë mënyrë ne kemi qenë, jemi dhe do të mbetemi përjetësisht ajo që kemi qenë gjithonë: Kombi Shqiptar.

Ne, vetëm si të tillë, dhe së bashku me miqtë tanë të sprovuar nga koha, do të kemi mundësinë të ndihmojmë vëllëzërit dhe motrat tona që ende vujanë nën robëri, robëri kjo që, me të gjitha metodat dhe mjetet, synon ta zhbëjë qenien e Kombit Shqiptarë“

Te, pjesa e gjatë, saktësisht, f.217 duket parë haptazi atë, entuziazmin (2) e filistinizmit të ideatorëve të këtyre tezave ka arritur deri aty sa, pa asnjë bazë diturie, ata përpiqen të barazojnë qëndrimin e tyre me „keqinterpretimin e ideve të Rilindësve Kombëtar Shqiptar“ (f.218), me qëllimin vetëm për ta shtyrë përpara një die mashtruese, për një „komb kosovar“, pikërisht ashtu si e dëshironte dikur Serbia, për shqiptarët të realizohet me terror e gjak „të e shkombëtarizoj Kombin Shqiptar, në çka do tjetër, veç të mos ekzistoj Kombi Shqiptar në faqen e dhuet“.

Gjithësesi, që këta individë që me apo pa vetëdie mbështesin idetë e liga, duket se nuk e kanë asnjë lidhje me njohuritë shkencore mbi atë se çfarë është sovraniteti (3) i Kombi Shqiptar, çka është familja shqiptare, fisi, etnia, populli, kombi e as shteti. Jo sepse janë mashtruar nga „të qenit anëtar besnik të Lidhjes Komuniste serojugosllave dhe me atëfarë „ko(m)bin jugosllav“, por kjotregon se është dëshmia se ata e kanë burgosur veten në burgun e paditurisë, nuk po i lëshon besnikëria për LKJ-në, ta shohin dritën e vërtetë të lirisë në Republikën e Kosovës. Faktikisht, një padituri kjo që përpiqte të shpërthejë përmes pseudo-kauzave inekzistente, mashtrime këto ordinero-diletante, thellësisht antishekencore dhe, si të tilla, armiqësore ndaj së vërtetës absolute të Kombit Shqiptar.

Po, se kjo shihet edhe te vet keqpërdorimi i thënieve të figurave kombëtare shqiptare nga ideusit e tezave projugosllave (lexo: proserbe) ka qenë dhe është i njohur që nga pardje, ishte i qartë dje dhe sot është edhe më i dukshëm se kurrë më parë. Ata në fakt nuk lënë asgjë pa keqpërdorur, vetëm që bindja e tyre për „ko(m)bin jugosllav“të mos shuhet, por të riciklohet me do farë „izma“ të tjerë, gjithmonë me tendenca antishqiptare dhe kundër Kombit Shqiptar në përgjithësi, Kombit Shqiptar të Kosvës në veçanti.

I ndrituri, Gjergj Fishta dhe shumë të tjerë e kanë bërë të pamundurën të mundur që Kombi Shqiptar të vetëdijësohet se nuk është as turk, as italian, as grek, as serb, as jugosllav, por ishte, është dhe do të mbetet, për aq sa ekziston bota, Komb Shqiptar, ashtu siç e ka falur dhe e ka bekuar Zoti.

Punë kjo që ka ecur në vazhdimsi dhe si proces4, me çka janë optimizuar (5) intencat e Rilindësve të Kombit Shqiptar.

Këtu, si dëshmi supërmadhore qëndron vepra monumentale e Sami Frashërit „Shqipëria ç’ka qenë, ç’është dhe ç’do të bëhet“, të cilën ua rekomandojmë që sot të gjithë atyre që përpiqen të mbjellin farën e përçarjes. Ndoshta, duke e lexuar me vëmendje të përqendruar, do të vetëdijësohen dhe do të heqin dorë nga idetë e liga.

Ky ishte qëndrimi i përbashkët i gjithë elitës së Rilindjes Kombëtar Shqiptare. Por rrethanat historike, sidomos dëmet e shkatuar nga ata që mbollën përçarjen, bënë që kombi ynë të coptohej dhe të mbahet i robëruar nga armikja gjenocidbërëse, Serbia.

Kështu që, ky kapitull nuk mund të përfundojë pa thënien e Mitrush Kutelit:

„Jam kosovar, pra jam shqiptar“ (f.234)

Pjesa e shtatë,

Ideologjia komuniste titostaliniste, një dhe e njëjta e pandarë, nuk ka pushuar kurrë përpjekjet e saj për ta dëmtuar qenien shqiptare, pra Kombin Shqiptar. Të gjitha këto përpjekje kanë dështuar përfundimisht, sepse sot kemi dy shtete të lira shqiptare në Evropë.

Dihet se, këta ideologë të së ligës antikombëtare ngjajnë me minjtë që i vërsulen diamantit: në fund, ata dëmtojnë vetëm dhëmbët e vet, ndërsa diamanti-Kombi Shqiptar, mbetet i përjetshëm.

Pjesa e pestë,

Gjithmonë ka qenë, është dhe do të jetë që, gjitha ideologët e tillë janë përpjekur dhe përpiqen maksimalisht t’i fryejnë zjarrit të përçarjs, duke ëndërruar një „luftë civile vëllavrasëse“, duke u entuziazmuar tej mase me atë të famshmën „Sui Generis“ (13). (f.280)

Natërisht që këto marrëzira kurrë nuk i ka pranuar dhe nuk do t‘i pranojë Kombi Shqiptar, sepse ai është i vetëdijësuar në çdo stad të ekzistencës së vet dhe e kupton qartë synimn e lig të atyre që përçojnë dëshirat e pushtuesve në dy republikat shqiptarem me theks të veçantë në Republikën e Kosovës.

Injoranca e tyre ka mbetur e pashpresë dhe as fyrejet, as kërcnimet publike (f.285) nuk kanë dhënë e nuk do të japin kurrfarë rezultati.

Pjesa nëntë,

Me kohë, janë kuptuar drejtë nga kombi të gjitha pretendimet e atyre që ende mendojnë se gjuha shqipe shkruhet me 26 germa, gjitha kjo në fakt as që meriton trajtm serioz shkencor.

Jo, sepse pretendimet e tyre nuk shkojnë më larg se sa që janë, dhe janë vetëm material për skeçe, satirë, por asesi për debate akademiko-shkencore.

Gjitha këto që thanë sajuesit e dhe mashtrusit e ideve bajate, në realitet, këto utopi të tyre nuk kanë qenë kurrë të realizueshme as nga Jugosllavia, që në fakt ishte vetëm një Serbi e zgjëruar dhe gjenocidbërsëse kundër kombit shqiptar, për më shumë se një shekull, e aq më pak mund të relizohen synimet e tyre raciste sot.

Te pjesa e nëntë, në të cilën, autori Xhevat Hasani, vepron drejtë kur citon „Legjislacionin e Kosvës në fuqi“ (f.312), ku sqaron rolin e simboleve shtetërore të Republikës së Kosovës. Këto simbole përfaqësojnë identitetin shtetëror dhe janë në harmoni të plotë me intersat nacionale shqiptare, pra edhe me flamurin kombëtar shqiptare.

Dihet se, me flamurin kombëtar në ballë është luftua, dhe me flamur në ballë u fitua lufta kundër pushtusve të Perandorisë Otomane dikur, dhe të Serbisë pushtuese së fundit, kur u arrit liria dhe u themelua Republika e Kosovës, shteti i dytë shqiptare në Evropë. Kjo nuk pengon, përkundrazi ndihmon realizimin e bashkimit kombëtar kurdo që të piqen kushtet për realizime akoma më madhore të Kombit Shqiptar, pra kur fjala te puna e Bashkimit.

Defintivisht, askush nuk ka mundur dhe nuk do të mundet kurrë ta zhdukë as karakterin (12) e mirëfilltë të qenien shqiptare dhe flamurin e Kombit Shqiptare. Këtë nuk e lejon gjaku i derdhur, varret e dëshmorëve dhe Heroi madhështor, legjendari, Adem Jashari.

Prandaj, me të drejtë autori citon:

„Zëri i popullit është zëri i Zotit“ (f.332), dhe se për shqiptarët e Republikës së Kosovës, dhe për gjithë shqiptarët, flamuri kombëtar është vetë identiteti ynë, pra identitei kombëtar (f.340), flamur që i përket jo vetëm së kaluarës, por edhe të sotmes dhe së ardhmes dhe, natyrisht, bashkimit të Kosovë-Shqipëri. (f.347)

Kurse te pjesa gjithëpërmbledhëse, bëhet dhe shkruhet, kryesisht për ata që ishin dhe janë pro „ko(m)bit-jugosllav“ nuk mund të jenë kurrë për bashkimin e trojeve shqiptare, sepse në thelb janë të nxënë që ta krijojnë një farë „kombi kosovar“, duke injoruar totalisht kombin shqiptar, të tillët në thelb janë sikurse që ishin, kundër lirisë dhe bashkimi tonë kombëtar. Bashkimi kombëtar Kosovë-Shqipëri ka qenë, është dhe do të mbetet proces i pandalshëm progresiv, gjithësei i realizueshëm sipas analogjisë Gjermai-Gjermani, në një Shqipëri të bashkuar, moderne, demokratike, të fuqishme dhe të lirë, pikërisht ashtu siç e falur natyrshëm Zoti.

Nga gjithë ajo që lexove me shumë vëmedjenë librin e autorit Xhevat Hasani „S’ka dhe s’mund të ketë komb Kosovar“, më del se, ai paraqet në mënyrë sepecifike të gjitha detajket që librin e bëjnë të standardeve shekncore, sepse vërtetë ka shpjegime standarde, të strukturar mirë dhe me vend, pra gjithnjnë sipas kritereve që i kërkon e vërtea ynë shkencore, për çështjen e së vërtetës së madhe nacionale. Po, spese, në asnjë çështje, Autori, nuk ka lënë zbraztësi sa i përket gjuhës standarde, thënjeve dhe përmbylljeve definuse logjike, në asnjë çast nuk e kam humbur atë „boshtin“ që ka pasur qëllim qendror të librit, me çka ka nxjerrë vërtetë një libër shkencor, që tejkaolon jo vetëm studimin historiko-poltik të zbërthyra me aq saktësi, por edhe i jep përmbajtje reale shkencore.

Nëse, do thonim se, nga gjithë kjo që u tha më lartë, meriton edhe përfundimi i rezymuar logjiko-shkencor, dhe ne besojm se po, atëherë themi:

Në tërsinë librit na del një analizë e detajshme, analizë që ka trajtuar në këtë vepër ate që na dëshmon shumë qartë se çështja kombëtare shqiptare nuk është dhe nuk mundet të jetë një konstrukt ideologjik i rastësishë, si pretendojnë sajuesit e mashtrimeve ordinere, por është dhe do të jetë një realitet faktiko-historik, kulturor dhe asesi nuk do harruar edhe ate politik, jo sepse, kjo është ndërtuar mbi atë vazhdimësinë e qenies shqiptare në hapërsirë evropjan, së cilë i ka takuar që atëherë kur Zoti e krijoj gruin dhe vendosi shqiptarët në këto troje. Prandaj, çdo pëpjekje, nga kushdo që vjen, dhe që ka synim për ta relativizuar ose edhe deformuar me qëllim të lig këtë relitet pra këtë të vërtetë absolute shqipatre, përmes tezave projugosllave, krejtësisht pseudoshkencore apo edhe ato ideologjike, rezultojnë të jenë jo vetëm të pabazuara, por edhe thellësisht antishkencore dhe në kundërshtim absolut me faktet historike, reliteti e tanishëm faktik, ato juridike, sociologjike pra universale sa i pëkte njeriut shqiptar si komb në këtë atdhe, që sot ka emrin, Republika e Kosovës.

Kjo vepër, argumenton shumë fuqishëmse konceptet themelore të organizimit tonë kombëtar, daton që heret, shumë heret, në të gjitha stadet e shvillomeve shoqërore, pra që nga familja (6) si qelizë e shoqërisë, fisi (7), etnia (10), populli (8) dhe kombi (9), natryrisht janë të keqinterpretuara qëllimisht nga ideatorët të cekur në vepër, të cilët, për mungesë diturie ose për motive të ulëta politike, kanë tentuar dhe po vazhdojnë të tentojnë t’i shërbejnë projekteve të dështuara të një identitei artificial, siç ishte dikur ai i të ashtuquajturit „ko(m)bi jugosllav“, që Serbia donte me realizu me terror e vrasje, të panonin diçka të tillë absolutisht të papranueshme, dhe kurrë nuk e pranoj këtë krim, pos disave që akoma edhe sot po tentojn të na krijojnë një diçka inekzistente, me qëllim dëmtimit të Kombit Shqiptar. Natyrisht, historia ka dëshmuar se këto projkte kanë dështuar dhe do të dështojnë sot e mot, pra përgjithmonë.

Pra nisur nga, Rilindja Kombëtare Shqiptare, përmes figurave madhore si Sami Frashëti, Gjergj Fishta dhe jo vetëm, pra dhe shumë të tjerë, kanë ndërtuar bazën ideore të vetëdijes kombëtare shqiptare, duke e përcaktuar qartë dhe vendosmërisht identitetin kombëtar shqiptar si të veçantë, të pandashëm dhe të qëndrueshëm në çdo kohë, pra përjetësish. Kjo vetëdije është ruajtur dhe forcuar përmes sakrificës, rezistencës dhe luftës së UÇK-s, dhe miqve tanë SHBA-së dhe NATO-, për liri, natyrisht e kulmuar me çlirimin e Kosovës dhe themelimin e Republikës së Kosovës si shtet sovran e Kombit Shqiptar dhe të gjithë minoriteteve që jetojnë në Republikën e Kosovës, sepse Republika ynë, është e mirë e secilit dhe të gjithëve që jetojnë në Kosovë.

Nga analiza e legjislacionit në fuqi, veçanarisht sa i përket simboleve shtetërore të Republikës së Kosovës, nuk ka si mos të rezulton se identiteti shtetëror (11) i Republikës së Kosovës është në harmoni të plotë me identitetin Kombëtar Shqiptar dhe jo vetëm që nuk e cenon ate po e ngritë më lartë dhe e fuqizon atë. Pra, përsërisim, ai e forcon shumë dhe e konsolidon qenien kombëtare shqiptare jo vetëm në rrafshin insitucional por edhe në ate ndërkombëtare.

Vepra argumenton gjithashtu se ekzistenca e dy shtetve shqiptare në Evropë përbën një realitet politik absolutisht të pakthyshëm e të pathyshëm me një dëshmi të fuqishme të dështimit të të gjitha përpjekjeve për ta asgjësuar qenien shqiptare. Ky realitet faktik krijon bazën e ligjshme, politike dhe historike për bashkimin kombëtar shqiptar, si një porces progresiv, demokratik dhe paqësor, natyrisht në përputhje të plotë me normat ndërkombëtare, definitivisht, sipas analogjisë së bashkimit paqësor gjerman.

Si përfundim, apo në përfundim të gjithë kësaj analize kritike për librin, mund të themi se Kombi Shqiptar ka dëshmuar një rezistencë të jashtëzakonshme (paqësore dhe luftarake) gjithësesi historike, duke mbetur i qëndrueshëm përpallë ideologjive shkatërrimtare, pushtimeve dhe përpjekjeve asimiluese nga pushtuesit, veçanarisht nga gjenocibërsja kriminale, Serbia racisto vrastare.

Natyrisht që, identitei kombëtar shqiptar, i simbolizuar fuqishëm nga flamuri kombëtar, nuk i përket vetëm së kaluarës, por edhe e së tanishmës, por njëkohësisht është edhe projekt i hapur për të ardhmën akoma më të ndritur, i mbështetur në vullnetin e popullit respektivisht kombit shqiptar, sakrificen historike dhe të drejtën e natyrshme për vetëvendosje, pra për bashkim Kosovë-Shqipëri, ashtu si e fali natyra, pra e bekoj dhe Zoti.

Si i tillë, bashkimi Kombëtar – Kosovë – Shqipëri paraqitet jo si akt emocional apo utopik, por si proces historik i drejtë, i ligjshëm dhe në realitet i pashmangshëm, i cili, kurdo që të piqen kushtet politike ndërkombëtare, do të realizohet si shprehje e plotë e sovranitetit dhe dinjitetit të Kombit Shqiptar.

Bashkimi i kombit shqiptar, nuk kërcnon askend, përkundrazi është e mirë universale për të gjithë kombin shqiptar dhe për fqinjët tanë dhe natyrisht, është e mirë absolute për miqtë tanë që i ka sprovuar koha, pra veçanarisht SHBA-të si mike dhe aleate e natyrshme e Kombit Shqiptar, por edhe për shtetet demokratike të BE-së dhe gjithandej në botë.

Emira universale duhet jetësohet, sepse kjo e mirë nuk lëndon askend, përkundrazi është e mirë për secilin dhe të gjithë, pa as edhe një përjashtim të vetëm, si të tillë na ka bekuar Zoti, dhe do të jetësohet ëndërra shekullore e Kombit Shqiptar.

Libri, i autorit Xhevat Hasanit „S’ka dhe s’mund të ketë komb Kosovar“, është relizuar sipas kritereve shkencore, prandajsi i tillë, meriton edhe vlerësimin pozitiv nga ne dhe jo vetëm.

Autorin, uroj për shëndetin e mirë, që të na dhuroj edhe shumë e shumë vlera të tilla krijese! Natyrisht, aty respekti i palëkundur edhe për Shtëpinë Botuese Prointegra, që ka botuar një vepër të tillë vlerash, me një standard që është katërcipërisht i stadit Zvicëran.

Shënim:

Kombi Shqiptar është dhe do të jetë për jetë, i lirë, i zhvilluar, demokratik dhe i fuqishëm.

Libri i autorit Xhevat Hasani, me titull „S’ka dhe s’mund të ketë komb kosovar“ (Kundër ideve komb-kosovar të N.S.)

Libri me 500 faqe, teknikisht me standarde zvicërane, botuar nga Shtëpia Botuese Prointegra. Begatohet, me parathënjen nga Autori, Xhevat Hasani.

Me përmbajtje, përmbledhur në trembëdhjetë pjesë.

Secila pjesë, ka përmbajtje të vërtetë shkencore, përmbledhur:

Pjes parë: Me dy kapituj; Pjesa dytë, me gjashtë kapituj; Pjesa tretë, me gjashtë Kapituj; Pjesa e katërtë, me katër kapituj; Pjesa e pestë, me gjashtë kapituj; Pjesa e gjashtë, me pesë kapituj; Pjesa e shtatë, me pesë kapituj; Pjesa e tetë, me dy kapituj; Pjesa e nëntë, dy Kapituj; Pjesa e dhjetë, me gjashtë kapituj; Pjesa e njëmbëdhjetë, me tetë kapituj; Pjesa e dymbëdhjetë, me pesë kapituj; Pjes termëdhjetë, me dy Kapituj.

Me disa fjalë për librin, nga Dr. Bardhi Vërria Pasthnjen, nga autori, Xhevat Hasani

Rezyme, në gjuhën anglese dhe, Biografia e shkurtër për aturin, Xhevat Hasani

Autori, në librin „S’ka dhe s’mund të ketë „komb kosovar“, ka përdorur burime, citime, refernca, shkencore, të cilat e fuqizojnë studimin, duke pasur mbështjen e tyre shkencore, janë: gjithësej, 388.

Autorit, Xhevat Hasani,

krahas urimit për këtë vepër të mirëfilltë shkencore, i dëshirojmë shëndetin e mirë, që të na dhuroj edhe shumë shumë vlera të tilla të vërteta, pra shkencore!

Në këtë rast dhe jo vetëm, falenderim të veçatë për Shtëpinë Botuese Prointegra.ch, Cyrich, e cila po luan rol shumë të madh dhe pozitiv në afirmimin e të vërtetës shqiptare!

Përgëzime, me shumë e shumë suksese në të ardhmen!
Isa H. Dërmaku

Burme, citime, referenca:

1. Kontekst (ref. “L.”Fjalori Filkozofik”, Tiranë, 1981; 265); kontekst, origjina gjuhësore lat: në shqip: rrethanat e një apo shumë ngjarjeve)

1a. Konteksti (Ref. fgjsh.-I-, Pr.1981, f.863: Pjesë e një teksti të shkruar, e cila ka një kuptim të plotë dhe na jep mundësi të përcaktojmë qartë kuptimin e përdorimin e çdo fjale, togu fjalësh e fjalie që bën pjesë në të; Nuk kuptohet asgjë jashtë kontekstit, apo e shkëputur nga konteksti; Rrethi i ngjarjeve a rrethanat, në të cilat zhvillohet ose përfshihet diçka, kryesisht në kontekstin politik dhe jo vetëm.

2. Entuziazmi (Ref. Paul Johnson “”Intelektualët”, 1989, Prishtinë, 13): kur ka ndjeshmëri se është i pushtuar nga entuiziazmi për të vërtetetën, lirinë dhe virtytin, kjo jo rrallë bëhet thelbi i bindjes…, në këtë rast të entuziazmit të gabuar qëllimisht…
3. Sovraniteti (Ref. Mark W. Janis, R.K., A.B. «E Drejata Evropjane e të Drejtave të Njeriut», Prishtinë, 2002, f.33): duhet, pranojmë parimin e përgjegjësisë kolektive për ruajtjen e të drejtave kombëtare duhe të drejtave të njeriut dhe lirive fundamentale; të ruajë të paprekura të drejtat e kombit dhe njeriut me liritë fundamentale…)
4. Proces (ref. Procese (ref. ”Fjalor i Filozofisë”, Tiranë, 1994, 359): Origjina gjuh. lat. processus – ecuri-të; Pra, ndryshimi i vazhdueshëm i dukurive në bazë të ligjeve të caktuara, kalimi i tyre në dukuri të tjera. Ntyrisht, proceset ndodhin dhe duhet të ndodhin në në Dy Republikat Shqiptare dhe jo vetëm. Por natyrëshëm, edhe në shoqëri por edhe në mendimin njerëzor. Proceset janë kalimi nga një stat zhvillimor i shoqërisë në një stad të lartë zhvillimi.
5. Optmizon (ref.”Das Grosse Illustrierte Lexikon von A-Z”, D.1991, f.618); origj. gjuh. lat.; në shqip: përmirësim i proceseve ekzituese; e ardhmja e jetës, si besim i përgjithshëm në përvojat pozitive të së ardhmës; më e mira e mundshme)
6. Familja (Ref. Didie Zhyliaa (Larousse-shkenca shoqërore) «Fjalori i Filozofisë», Tiranë, 1994, 110) Familja, babai, nëna dhe fëmijët. Teoricientet e parë të familjes, stoikët, e paraqisnin familjen si «Qelizën e Natyrshme të Shoqërisë. Familja është ajo ku lidhjet janë më të forta biologjikisht, më të afërta. Psikologjia moderne e ka vërtetuar këtë vështrim teorik: madje është vrejtur se në familje ka ngrohtësi, mardhënje të mira me secilin, dashuri dhe respekt reciprok; Familja shënon gjithashtu edhe tërësinë e personave të një gjaku që jetojnë së bashku në një shtëpi, nën autoritetin e babait dikur, tani të prindërve në mënyrë të barabartë, Pra Familja gjithësei dikur dhe kjo e sotmja përbën bërthamen e çdo shoqërie.)

–Familja (Ref. «Fjalor i Filozofisë», Tiranë, 1981, f.112): Familja, grup i vogël social që përfshinë marrëdhënjet midis burrit dhe gruas, të lindura nga martesa, marrëdhënjet midis prindërve e fëmijëve dhe midis të afërmëve të tjerë me origjinë të përbashkët gjku e jetese. Familja, si dukuri shoqërore, është e ndërlikuar. Ajo përffshinë marrëdhënje shpirtërore, psikologjike (ndjenja e dashurisë, e simpatisë, pëlqimit etj.), marrëdhënje morale (nderi e dinjitetit, besnikëria ndaj njëri-tjetrit, ndjenja e detyrës ndaj kombit dhe shoqërisë etj.) si dhe proceset materiale që kanë të bëjnë me sigurimin e familjes, me riprodhimin e brezave të ardhshëm. Në këtë mënyrë, pjestarët e familjes i nënshtrohen marrdhënjeve ekonomike, morale, shpirtërore; -Familja, si dukuri shoqërore, ka karakter historik, po që ka pasur ndryshime gjatë zhvillimit të shoqërisë. Ndryshimet në baza ekonomile, të rendit politik, të jetës shpirtërore, që kanë sjellur ndryshime edhe në format, në karakterin dhe në funksionet e familjes. Embrionet e para të familjes shfaqen në periudhen e matriarkatit dhe dhe të martesës me çifte (bigamia).

–Familja, si një dukuri e jetës shoqërore, lindi bashkë me lindjen e monogamisë. Qëllimi themelor i familjes monogame, të mbështetur në pronën private dhe trashëgimi i pasurisë, edukimin, shkollimin…)
–Familja ((Ref. «Das Grosse Illustrierte Lekxikon von A-Z», D., 1996, f.246); Familja, bashkësia e prindërve dhe fëmijëve; Bashkësi me lidhje gjaku, dhe klasifikim si të tillë sistematikisht nga shkenca)
– Familja (Ref. «FGJSSH-I-, Prishtinë, 1981, f.449) Familja, njësi e vogël e organizimit të jetës shoqërore, që përbëhet nga burri, gruaja, fëmijët ose edhe njerëz të tjerë të afërt, të cilët jetojnë e banojnë bashkë; Tërësia e njerëzve që rrjedhin nga një paraardhës i përbashkët, njer¨zit që kanë pasur ose vijojnë të kenë brez pas brezi lidhje gjaku a lidhje afrie ndërmjet tyre; farefis)
– Familja (Citohet, Greenfeld Liah (1945) në: wikipadia.org); Family/ Defintion, në: www. Hrsa.gov)
– Familja (Sociologjia: Familja është njësia më e vogël shoqërore, bazë e strukturës sociale, ku lindin dhe socializohen individët)
– Familja (Psikologjia: Familja është mjedisi i parë emocional dhe zhvillimor që formëson personalitetin dhe ndjeshmërinë) ç.Familja (Filozofia: Familja është themeli i etikës njerëzore dhe kombëtare dhe përgjegjeësisë ekzitenciale)
– Familja (Historikisht: Familja, ka qenë forma e parë e organizimit njerëzor, jo edhe shpesh patriarkale/matriarkale); Familja, qendra lidhjes gjaku dhe dashuria, natyrisht kjo lidhje personale e të gjithë anëtarëve të familjes me njëri-tjetrin, mbi këtë bazë arrin nivelet e caktura jetike.

7. Fisi, në fakt zgjerimi i familjes që përfshin grupe njerëzish të lidhur ndërmjet tyre përmes një paraardhësi të përbashkët, duke ndarë gjuhë, zakone dhe identitet të përbashkët tradicional.

Nga Sociologjia, Fisi definohet si Grup i gjerë farefisnor me lidhje gjaku, që ndan rregulla sjelljeje, zakone dhe ndihmë të ndërsjellë. Parë nga aspekti Psikologjik, Fisi është Burim i përkatësisë, por edhe kufizues i individulaitetit.

Filozofikisht, shprehja e lidhjes instinktive me prejardhjen dhe trashëgiminë. Historikisht, Fisi ishte strukturë parapopullore, themel i lidhjeve krahinore apo etnike.

Fisi (Ref. «FGJSSH-I-, Prishtinë, 1981, f.474); Fisi, grup njerëzish në shoqërinë primitive me lidhje të afërta gjaku, me gjuhë të përbashkët e me zakone të njëjta, që mbështetej në pronën e përbashkët dhe që ishte njësia bazë e organizimit të jetës së njerëzve e të prodhuarit deri në lindjen e klasave; etnogrup, pra grup njerëzish me gjuhë dhe zakone të përbashkëta, që jetojnë si një bashkësi me një prijës në krye, si fiswet ilire dikur; Grup njerëzish që rrjedhin nga një stërgjysh i përbashkët; njerëz të një gjaku, farefis)

Fisi (Ref. «Das Grosse Illustrierte Lekxikon von A-Z», D., 1996, f.822); Stamm (gjermanisht), në shqip: Fis, njerëz të së njëjtës gjuhë dhe kulturë të mbledhur së bashku në një grup për jetë); Koncepit, Fisi, me qendër lidhje pra prejardhje në tradicionalen fisnore, kryesisht i niveleve lokale.

8. Populli (Ref. «FGJSSH-II-, Prishtinë, 1981, f.1516): Popull, tërësia e njerëzve që jetojnë si një bashkësi shoqërore e politike në një vend a në një shtet, që kanë lidhje gjaku; banorët e një vendi që me shtresat e gjëra nga aspekti punëve bujqësore dhe jo vetëm përbëjnë themelin e shoqërisë apo popullit dhe të zhvillimit të saj në një apo disa etapa të caktuara; populli përbëhet nga njerëzit që ju përkasin klasave, shtresave të popullsisë; Njerëzit e përgjithëshëm përbëjnë popullin e një vendi, që vepron, zhvillohet duke punuar bashkarisht apo shumica e popullit)

9. Kombi (Ref. Didie Zhyliaa (Larousse-shkenca shoqërore) «Fjalori i Filozofisë», Tiranë, 1994, 203): Kombi, që prej shekullit XVIII, njihet si bashkësi e qytetarëve që, me pëlqimin e tyre, dëshirojnë të jetojnë së bashku. Kombi dallohet nga shteti (organizëm qeverisës dhe administrativ): Kombi është bashkësia e individëve të çdo shtrese shoqërore, që votojnë kur ka referendume ose zgjedhin legjislative. Kombi simbolison gjithë trupin shoqëror. Shteti dhe Qeveria përfaqësojnë kombin dhe duhet t’i përmbushin dëshirat e tij themelore. Shteti si përfaqësues i kombit ekziston vetëm në vendet demokratike ku zgjedhjet janë të lira dhe qytetarët të çliruar nga autoritetet e një regjimi policor që mb¨shtet nga një parti i vetme.

Kombi (Ref.Fjalor i Filozofisë», Tiranë, 1981, f.223): Kombi, termi komb shprehë një bashkësi njerëzish të formuar historikisht, që ka si tipare themelore bashkësinë e gjuhës, të territorit e të jetës ekonomike, si dhe disa veçori të karakterit psikologjik, të cilat pasqyrohen në kulturën kombëtare.

Kombet u formuan me lindjen dhe zhvillimin e shoqërisë kapitaliste)

Kombi (Ref. FGJSSH-I-, Prishtinë, 1981, f.852): Kombi, bashkësi e qëndrueshëm njerëzish, me lidhje gjaku, e formuar historikisht në bazë të bashkësisë së gjuhës, të territorit, të jetës ekonomike dhe të formimit psikik, që shfaqet në bashkësinë e kulturës; kombi shqiptar ka të drejtë për vetvendosje) Kombi (Ref. «Das Grosse Illustrierte Lekxikon von A-Z», D., 1996, f.579): Nation (origjina gjuhësore: latinisht); në shqip: Komb, pra një bashkësi e shumë njerëzve me disa karakteristika të përbashkëta, p.sh., gjuha, historia, kultura etj.; Nacional është Kombëtar, pra që i përket kombit; Patriot kombëtar)

Kombi, Sociologjikisht, është një Shoqëri me ndjenja shumë të forta identiteti dhe organizimi politik pra synim të qartë për shtetëss.

Kombi, Psikologjikisht, është Burim krenarie, por edhe i kompleksit kolektiv të të qenurit i Veçantë.

Kombi, Filozofisht, është Njësi që lind nga ideali i bashkimit shpirtëror, kulturor e historik.

Kombi, Historikisht, ka lindur pas shekullit XVII si koncept modern politik nacional. Kombi: Te Qendra e Lidhjes bazon në Histori dhe ideal sa poltike por edhe ideologjike, aty si kurrë më parë Universalja, pra shtet formuese moderne.

10. Etnia (ref. „fgjssh -I-, Ril. Prishtinë, 1981, f.437); Etnik-ja, në realitet „lidhet me një popull a me një komb të caktuar dhe me kulturën materjale e shpirtërore të tij. Për më shumë, është Grup etnik. Por edhe Kufi etnik. Emër etnik. Përkatësi etnike;

Ethnicity (ref. Iain Mc Lean „Fjalori Politik“, Tiranë, 2001, f.132); Ethnicity (Etnos), i vetmi përcaktim i përgjithshëm që mund të vlejë për etnosin është se ai nënkupton vetëdijen e përbashkët të prejardhjes dhe të traditave të përbashkëta; Ethnos, fjalë greke, në shqipe përkthehet në mënyra të ndryshme: si „fis“ ose „komb“ dhe kuptimi i saj mund të merret si diçka në mes të dyve. Etnos do të thotë përkatësi në një grup etnik. Pyetja se ç’është një grup etnik kundrejt çdo grupi tjetër është nga ato që nuk kanë përgjigje të thjeshtë. Grupet etnike nuk janë raca, sepse etnosi është diçka që mund të përcaktohet më saktë sesa raca dhe mund të jetë logjikisht e pavarur prej saj. Pa hy në konfliktet etnike gjatë historisë, Etnosi mbetet jo vetëm një nga aspektet më të pakapshme dhe të mistershme të struktuës shoqërore, po edhe një nga elementet më themelorë dhe më të rëndësishme.

11. Shtet-i (ref. „fgjssh-II-, Prishtinë, 1981, f.1925); Organizatë politike e partive fituese në zhgjedhje të lira pluraliste e demokratike, e cila apo të cilat udhëheqin apo drejtojnë shtetin (po shkruaj për shtetet demokratike. Ihd) të një vendi, e cila ka për qëllim të mbrojë interesat e e popullit respektivisht kombit.

Kurse për shtetet diktaturjale, shteti është organizatë politike e klasës sunduese…, e cila ka të vetmin qëllim të mbrojë interesat e kësaj klase të rendit ekzistues.

Shteti është: Njësi territoriale administrative me qeverisje të brendshme.

Shteti (ref. Iain Mc Lean „Fjalori Politik“, Tiranë, 2001, f.569); State, në shqip: Shteti, një e tërë e dallueshme institucionesh politike, qëllimi i veçantë i të cilave është organizimi i sundimit, në emër të interesit të përbashkët, brenda një territori të caktuar. Shteti është koncept qendror në sundimin e politikës dhe, prandaj, përcaktimi i tij është objekt diskutimi të ashpër në mes atyre që e studjojnë. Shumë kush shtetin e definon si „aparat të dhunës“(Marsistet, e konsideronin shtetin si tirani); pa hy në histori të shtetit, që daton afër 1000 vite para epokës së re, po ndalemi te shtetet e demokracive bashkëkëkohore:para saj, i pakalueshëm na mbetet Machiavelli që ka përdor i pari „konceptin e shtetit, për t’iu referuar një qeverie sovrane brenda një territori…“ (po aty, f.571); Kurse, përkufizimin e shtetit modern e ka bër nga Max Weber-i në veprën „Politika si Profesion“, ku thekson tre aspekte të shtetit modern: territorialitetin; bindjet, por edhe monopolin e mjeteve të dhunës fizike; dhe legitimitetin. Pa institucione shoqërore që të kërkojnë monopolin e ushtrimit të ligjshëm të dhunës brenda territorit të caktuar, krijohet shumë anarki. (f.571)

Lidhur me teorit e shtetit, në shkencat politike ka tri tradita kryesor: tradita pluraliste; marksiste dhe etatiste.

Meqë pushteti në shoqëri arrihet me luftë, polzitika e shtetit është produkt marrëveshtjesh të lidhura kohë pas kohe. f.571)

Shteti ka për obligim barazinë, sigurinë, zhvilliminekonomik, lirinë, vetëk kështu shteti mund të quhet „Shtet i mirëqenies“ (f.573) së qytetarëve të vet. Shteti-komb, fjalë për fjalë, entitet sovran i sunduar nga një komb i vetëm. (f.579) Si sqarim: në kët rast, fjala komb ka të bëj më tepër me popullsinë brenda vendit, që ka një kulturë, gjuhë dhe përbërje etnike të përbashkët, si dhe një vazhdimësi të fortë historike… (f.573)

Shtet më të sukseshme janë treguar ato pluraliste me demokraci të strukturuar ku barazi, zhvillimi dhe liri ja priorite kryesor për secilin dhe të gjithë.

12.Karakteri (ref. fgjssh -I-, Prishtinë, 1981, f.789): «Karakteri apo tërësia e veçorive psikike më kryesoret, që shfaqen në veprimtarinë e në sjelljen e njeriut në shoqëri dhe që e shquajnë personalitetin e tij; njeri me veçori psiçike e morale të caktuara; Karakter i madh, me këmbngulje, vendosmëri për t’ia arritur një qëllim, vullneti i fortë, qëndresë e burrëri», pra veti dalluese e diçkaje, si në këto rate mençuria, guximi epik, pra këto janë ato veçoritë tjelbësore të Njeriut me Karakter, si janë Heronjët, si Rexhep Taku dhe jo vetëm.

8.“Sui Generis“ (ref. Wikip.l.): Sui Generis, me burim nga gjuha latine, në shqip don të thotë: i llojit të vet, lloj më vete, i veçantë, me çka përcakthet kjartë etniteti, lexo kombis shqiptar.)