Një vendim i rëndë për Drejtësinë në Kosovë
Më 3 gusht 2015, Kuvendi i Republikës së Kosovës miratoi themelimin e Gjykatës Speciale – një mekanizëm juridik i ndërtuar me trysni të madhe ndërkombëtare dhe me mbështetjen e plotë të deputetëve të PDK-së, LDK-së dhe Listës Serbe. Kjo ngjarje do të shënonte një kthesë të dhimbshme për drejtësinë tranzicionale në vend, duke krijuar një tribunal të veçantë për gjykimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ndërkohë që gjenocidi dhe krimet e kryera nga shteti serb mbetën jashtë çdo kornize ndëshkimi.
Rrethanat që çuan në themelimin e Gjykatës Speciale
Shkak kryesore për krijimin e Gjykatës Speciale ishte raporti i Dik Martit, një dokument i hartuar mbi bazën e pretendimeve të pakonfirmuara dhe me elemente të qarta të paragjykimit politik. Ky raport u shfrytëzua nga qarqe të caktuara ndërkombëtare për të ushtruar presion mbi institucionet e Kosovës, duke ndërtuar narrativën e barazimit të viktimës me agresorin.
Faktori ndërkombëtar, që për vite me radhë premtoi ndërtim të drejtësisë dhe respektim të së vërtetës, u kthye në instrument presioni për t’i imponuar Kosovës një gjykatë që asnjë vend tjetër në rajon nuk e ka – një gjykatë që gjykon vetëm shqiptarët, dhe që ndodhet jashtë juridiksionit të drejtësisë së zakonshme të Kosovës.
Mashtrimi diplomatik dhe nënshtrimi politik
Në emër të “shtetformimit”, udhëheqësit e atëhershëm institucionalë zgjodhën rrugën e nënshtrimit. Deputetët e PDK-së, LDK-së dhe Listës Serbe jo vetëm që e votuan krijimin e kësaj gjykate të njëanshme, por edhe refuzuan të mbështesin një rezolutë që dënonte gjenocidin e Serbisë në Kosovë, e propozuar nga Lëvizja VETËVENDOSJE!.
Kjo ishte një tradhti e dyfishtë: nga njëra anë, legjitimonin përndjekjen e çlirimtarëve tanë përmes një gjykate të jashtme, dhe nga ana tjetër, refuzonin ta emërtonin krimin e kryer mbi popullin e Kosovës me emrin e tij të vërtetë – gjenocid.
Qëndrimi parimor i LVV-së
Lëvizja VETËVENDOSJE! ishte forca e vetme politike që qëndroi me integritet kundër themelimit të Gjykatës Speciale. Deputetët e saj e kundërshtuan me vendosmëri këtë projekt ndërkombëtar për gjykimin e luftës së drejtë çlirimtare, duke theksuar se Kosovës i duhen gjykata funksionale dhe të pavarura brenda sistemit të saj, jo institucione të posaçme për të plotësuar axhendat politike të jashtme.
Në vend të kësaj gjykate, LVV propozoi dhe votoi për një rezolutë që dënonte gjenocidin e kryer nga Serbia në luftën e viteve 1998–1999, si një hap i drejtë dhe i domosdoshëm për përmbushjen e drejtësisë për viktimat dhe për ndërtimin e paqes së qëndrueshme.
Pasojat dhe mësimet
Dhjetë vjet më vonë, Gjykata Speciale ka sjellë shumë pak drejtësi, por shumë zhgënjim. Ajo ka përforcuar perceptimin e padrejtësisë, ka krijuar një precedent të rrezikshëm të selektivitetit në drejtësi dhe ka shkaktuar plagë të reja në kujtesën kolektive të një populli që i mbijetoi gjenocidit.
Kjo ditë duhet të na shërbejë si kujtesë, jo vetëm për një vendim të gabuar politik, por edhe për domosdonë që drejtësia të ndërtohet mbi të vërtetën historike dhe mbi parimin e barazisë para ligjit. Nuk mund të ketë paqe të vërtetë pa drejtësi të plotë – dhe drejtësia nuk mund të arrihet duke gjykuar çlirimtarët e duke harruar kriminelët.
