Nga Aina Hoti
Një lajm i mirë vjen nga Botswana: Plot një vit pasi xhubleta u pranua nën mbrojtjen e UNESCO-s, Komiteti Ndërqeveritar i Mbrojtjes së Trashëgimisë Kulturore Jomateriale votoi përfshirjen e Transumancës në listën e trashëgimisë #kulturore jomateriale botërore, për të cilën aplikuam në një dosje të përbashkët me Spanjën, Andorën, Kroacinë, Francën, Luksemburgun dhe Rumaninë.
Duke iu bashkuar Italisë, Austrisë dhe Greqisë, që ishin përfshirë në vitin 2019 për këtë këtë dukuri.
Tradita e shtegtimit të bagëtive, është një traditë e lashtë që ka kapërcyer shekujt dhe shtetet; një mënyrë jetese e pasur me këngë pastorale, instrumente, veshje, rite, festa dhe kulinari.
Cfarë është transhumanca?
Transhumanca është një praktikë e vjetër e lëvizjes së bagëtive midis kullotave fikse verore dhe dimërore, një fenomen i njohur edhe si baritorizëm ose nomadizëm. Në këtë artikull, do të shqyrtojmë këtë traditë të rëndësishme në kontekstin e blegtorisë shqiptare, duke theksuar rëndësinë e saj për shoqërinë dhe mjedisin.
Transhumanca shqiptare shtrihet në një terren të pasur gjeobotanikisht, në zonën floristike mesdhetare. Në këto vise, blegtorët praktikojnë lëvizje sezonale midis kullotave më të larta në verë dhe luginave më të ulëta në dimër. Për këto komunitete, transhumanca ka qenë më shumë se një mënyrë e lëvizjes së bagëtive; është një trashëgimi kulturore dhe një mjet i rëndësishëm për sigurimin e ushqimit dhe të tjera burimeve natyrore.
Në të kaluarën, blegtorët shqiptarë kanë praktikuar shtegëtimin nëpër trevat e tyre, duke ndjekur rrugë të njohura me shekuj. Këto rrugë janë pjesë e trashëgimisë së tyre kulturore dhe janë përdorur për shkëmbim kulturor dhe ekonomik. Kjo lëvizje ka krijuar një lidhje të thellë midis blegtorëve, kafshëve dhe mjedisit natyror.
Megjithatë, sot, tradita e transhumancës po përballet me sfida të mëdha. Reduktimi i numrit të barinjve dhe kafshëve, degradimi i kullotave, mungesa e burimeve të nevojshme si energjia elektrike dhe uji, janë thjesht disa nga problemet që përballen blegtorët gjatë kësaj praktike. Në këtë kontekst, edhe pasioni për blegtorinë po humbet hovin, veçanërisht tek brezi i ri.
Në zonat e Alpeve Shqiptare, ku tradita e transhumancës ka qenë e fortë, ndihmëska është shfaqur në iniciativat për të rikthyer disa territore të braktisura. Megjithatë, sfidat mbeten të mëdha, dhe ndryshimet klimatike dhe degradimi i mjedisit po bëhen pengesa shtesë për këtë praktikë të hershme.
Në fund të fundit, transhumanca nuk është thjesht një mënyrë lëvizjeje e bagëtive; ajo është një pjesë e trashëgimisë kulturore dhe natyrore shqiptare. Përpjekjet për të ruajtur këtë traditë dhe për të gjetur zgjidhje për sfidat e sotme duhet të mbeten në qendër të interesit për të siguruar që ky praktikë e rëndësishme të mos humbasë ndjeshmërinë dhe rëndësinë e saj për shoqërinë dhe mjedisin.
