Tregim : GJALLË E I VARROSUR

Nga Hamza HALABAKU, Gjermani

Pasditja e asaj dite, kur Shpendi ishte nisur për në punë, kishte qenë e trishtue­sh­me nga reshjet e shiut dhe bubullimat e vetëtimat e shpeshta e të forta. Mezi kishte arritur t’u ikte atyre gjëmimeve të stërzgja­tura e trishtuese dhe të shkonte para maki­nës së vet në fabrikën e qytetit.

Nata nuk ishte plotësisht e errët, por ishte e frikshme!

Hëna sa kishte nisur të sosej atë natë të ngrohtë vere. Kishin kaluar pesëmbë­dhjetë di­tët e para të atij muaji, sipas njësi­mit të kohës me hënë.

Në orët e vona, Shpendi po kthehej, pasi kishte përfunduar turni i dytë, nga fabrika e qytetit në shtëpinë e tij. Rruga nga qyteti, ku ishte vendosur fabrika ku puno­nte Shpendi, në drejtim të fshatit të tij, kalo­nte përskaj lagjes së të vdekurve. Varret e fsha­tit ishin vendosur kaherë në pjesën më të ngritur të tokës, në veri të fshatit. Ishte lagj­ja më e ngritur e atij fshati.

Në kohën kur po kthehej Shpendi nga puna, pas orës njëzet e dy, edhe pse hënës i kishin mbetur më pak se dymbëdhjetë ditë, nata ishte e kthjellët.

Dita e kaluar kishte qenë shumë e nxehtë. Kishte qenë një ditë që të zihej fryma nga vapa.

Pas tetë orë pune para makinës, Shpendi ishte tejet i lodhur në atë kohë. Ishte edhe i mërzitur, pasi as atë ditë nuk kishte arritur t’i merrte të ardhurat e veta mujore.

Ecte me shpejtësinë e tij të zakon­sh­me, duke menduar për hallet e tij e të fami­ljes!

Sa më shumë që u afrohej varreve të fshatit, i bëhej se po dëgjonte një zë, që sikur i vinte nga nëntoka. Mendja i shkoi së pari tek odat e fshatit, ku, zakonisht, netëve të dimrit, shpesh flitej për shpirtra që ngrihen nga varri! Shpendi nuk frikësohej nga ndo­një shpirt i së keqes. S’i trembej as dreqit e as të birit të tij.

Tani, në mes të frikës e trimërisë, rritej edhe intensiteti i zërit, që vinte nga nëntoka, sa më shumë që ai i afrohej lagjes së të vde­kurve.

Kur erdhi shumë afër, krejt afër va­rreve, zëri që i vinte nga nëntoka u mbulua nga lehja e qenve të fshatit dhe shumë shpe­n­dëve, që, në atë kohë të natës, ishin bërë per­sonazhet kryesore në lagjen e varreve. Va­zh­­doi të ecte rrugës së vet, duke kthyer ko­kën herë pas here andej nga dëgjoheshin të lehurat e qenve dhe krrokëritja e do shpe­ndëve. Nuk ishte frikacak fare, ama kur i kujtoheshin bi­sedat në odat e katundit gjatë netëve të gjata të dimrit, pasi me vete kishte vetëm një shkop të shkurtër në dorë, edhe vetë e pranonte se një dozë e vogël frike ia zinte mendimin.

Herë ndalej e herë vazhdonte rrugën. Kur ndalej, i dukej se qentë e fshatit dhe shpe­ndët e asaj nate po ziheshin për, ndo­shta, ndonjë copë gjahu, që dikush me pa­kujdesi mund ta ketë hedhur në lagjen e varreve! Pastaj, mendja i shkonte se gjatë kohës së keqe të asaj pasditeje ka mundur ta pësojë ndonjë shpend dhe tani të gjallët po zihen se cili nga ata që lehnin apo që krrokëritnin do ta ketë në pronësi, në atë natë të vonë!

Kur arriti në shtëpi, shoqja e jetës, Shpresa, në dritën e llambës së vajgurit, meqë pas asaj dite me bubullima e vetëtima nuk kishte dritë elektrike, thurte xhempe­rin për të birin e saj, i cili dimrin që do të vi­nte do të ishte student i vitit të parë të drejtësisë në kryeqytet. Asnjëherë Shpresa nuk shkonte në shtrat pa u kthyer Shpendi nga turni i dytë i punës.

– Erdhe, – i tha Shpresa Shpendit, duke u luajtur nga vendi dhe duke e hequr tjerrin nga qafa.

– Erdha, – u përgjigj Shpendi, tek i cili lehtë vërehej zbehja në fytyrë.

– Je lodhur shumë, apo… deshi të vazhdonte pyetjen Shpresa, po ai e ndër­preu.

– Jam lodhur si zakonisht, po atë që kam dëgjuar rrugës, më është dukur e tmerrshme!

– Pse, çka ashtu, si? – vazhdoi Shpresa.

– Duke ecur rrugës, tek po kaloja për­skaj varreve, dëgjova diçka të tmerr­shme, – vazhdoi tregimin e tij Shpendi! – Me gjasë rrufeja e ditës së sotme ka plagosur ndonjë shpend, i cili mund të ketë rënë në mes të varreve dhe i janë vërsulur qentë e fshatit. Po dëgjova edhe krrokëritje të shpendëve! Njëherë zëri m’u duk se vinte nga nëntoka, po më vonë dëgjoja vetëm lehje dhe krro­kë­ritje …, – vazhdoi rrëfimin e tij Shpendi.

– More Shpend, – e ndërpreu Shpresa, dhe vazhdoi:

– Sot vetëtima e ka vrarë Bardhin, Bardhin e Lumëbardhëve!

– Si, si?! – u habit Shpendi. – Unë e kam dëgjuar një zë nga nëntoka. Është e mundur që këtë ta kenë dëgjuar edhe qentë e fshatit dhe shpendët që krrokëritnin trish­tueshëm. Tani nuk mund të jem i qetë! Me­njëherë dua të shkoj te lumëbardhët.

Derisa Shpendi kishte arritur në shtë­pinë e tij, kishte bërë bisedën me Shpresën e tij, nata tashmë kishte nisur të largohej. Kur mbërriti te vëllezërit e Bardhit, kishte filluar të agonte. I ra derës me shumë fuqi. E rënia e Shpendit u dëgjua menjëherë në atë agim vere në odën e lumëbardhëve.

Menjëherë dikush doli i veshur me pi­zhame dhe e hapi derën e oborrit. Shpendi e njoftoi për atë që kishte dëgjuar në lagjen e të vdekurve. Shpejt u tubuan të gjithë dhe, bashkë me Shpendin, me mjetet e nevoj­shme në duar ua mësynë varreve të fshatit. Kur drita tashmë po e përzinte grushtin e fundit të territ, ata ia mbërritën, me shumë vonesë, në vendin e duhur. Tani, nga aty ku ishte va­rrosur Bardhi, qentë gati të gjithë ishin larguar. Aty, shumë afër, kishte mbetur qeni i familjes së Bardhit dhe ndonjëri prej atyre që ishte lodhur nga përpjekjet për të tre­guar se diçka e tmerrshme po ndodhte nën tokë! Nga aty edhe shpendët kishin flutu­ruar në drurët më të afërt.

Tani, sa më shumë që dielli dukej në horizont, hija e drurëve bëhej më e qartë dhe shtrihej gjatë ndër varre.

Edhe qentë tërësisht kishin pushuar së lehuri, edhe krrokëritjet e shpendëve tashmë kishin pushuar! Ata sikur donin të thoshin se ne e bëmë punën tonë, tani vazhdoni ju.

Dikush me lopata e dikush me mjete të tjera nisën zbulimin e varrit të Bardhit, të cilin e kishin mbuluar disa orë më parë. Filluan heqjen e dheut që rëndonte mbi varr, tani, të të ndjerit. Kur arritën te dërrasat, ishte shumë më lehtë.

Pas heqjes së dërrasës së parë dhe asaj të dytë, i panë ato tërësisht të përgjakura…

Bardhi nuk kishte vdekur kur ishte va­rrosur. Bardhi ishte varrosur i gjallë! Ai kishte bërë përpjekje për të dalë nga ajo gropë e zezë. Po kush do ta hiqte gjithë atë dhe mbi ato dërrasa të trasha?!

Shpendi dhe lumëbardhët, që përpiqe­shin ta zhvarrosnin Bardhin, panë flokët e nxjerrë në atë vend aq të ngushtë, gishtat e përgjakur të Bardhit e thonjtë të hequr nga gishtat e dorës…

– O Zot i madh! – pothuajse këlthitën gati njëzëri ata të familjes së Bardhit!

Për një çast kishin mbetur të ngrirë…

*

Pasi rrufeja kishte rënë mbi Bardhin, në oborrin e shtëpisë së tij, me shpejtësi e kishin dërguar në spitalin e kryeqytetit, – tregoi njëri nga ata me kokën ulur, shoqë­ruar me lotët që i pikonin në dërrasat e varrit të Bardhit.

Mjeku kishte konstatuar se Bardhi dyzetepesëvjeçar kishte ndërruar jetë atë ditë në orët e para të pasdites.

Edhe pse ishin respektuar të gjitha ritet e vdekjes, e kishin vajtuar të afërmit e familja e ngushtë, e kishin puthur, siç pu­thet e përqafohet kufoma, të gjithë ata, e ki­shin larë dhe e kishin pështjellë në qefinin e bardhë, Bardhit nuk i ishte larguar vdekja klinike!

Pasi ishte lëshuar në varr, dheu i to­kës që e kishte punuar me shumë zell, ia kishte nxjerrë elektricitetin nga trupi.

Bardhi ishte përpjekur, ama nuk ki­shte mundur ta hiqte gjithë atë masë dheu mbi trupin e tij.

Familjarët dhe të gjithë të njohurit ki­shin mbetur të shastisur. Vdekja e Bardhit ishte shndërruar në legjendë.

*

Kostandini, ishte ringjallur dhe bashkë me Doruntinën kishin udhëtuar trembë­dhjetë ditë rresht, derisa kishin arritur në shtëpinë e prindërve te Vranajt.

Ai ishte ngritur nga varri për ta res­pe­k­tuar fjalën e dhënë. I vdekur e kishte sjellë Doruntinën apo, ndoshta, Doruntinën e ki­shte sjellë dashuria te zonja mëmë!

Po Bardhin!?

Pse e varrosën aq shpejt në orët e para të asaj mbrëmjeje të ditës, me rrebeshe tri­sh­tuese breshri e shiu?

– Nëse, pas shkatërrimit të kësaj bote, ndodh vërtet ringjallja, si do të takohemi me Bardhin? – i kishte shkuar nëpër mend njërit, pas zhvarrosjes së Bardhit!

E një tjetër kishte menduar që, po ta kishin zënë ende të gjallë, do ta kishte pye­tur:

– Si ishte nata e parë e varrit!?