Sot në 122 vjetor, kujtojmë Kuvendit të Lidhjes së Pejës në krye me Haxhi Zekën

Pikërisht 122 vjet më parë, më 23 janar 1899 nën kërcënime të reja për tokat shqiptare, në Pejë u mblodh një kuvend me 500 pjesëmarrës nga vilajetet e Kosovës, por edhe të Manastirit e Janinës, ndaj edhe kur vizitojmë Pejën, kujtesa na lidh me këtë ngjarje dhe kryetarin e saj Haxhi Zekën, këtë figurë të shquar të së kaluarës sonë heroike

Nga Rexhep Rifati, me foto autoriale

Sa herë që shkojmë në Pejë sikur na tërheq figura e Haxhi Zekës që ka lënë gjurme në historinë tonë përmes rezistencës aktive kundrejt okupuesit otoman, ndaj edhe pos që dom të kemi një foto pranë bustit të tij, zakonisht vizatojmë o kullën apo mullirin e tij, të kthyer në një muze etnografik, ku gjejmë edhe një sofër bujare shqiptare, rreth së cilës kanë mund të jenë edhe krerët e dikurshëm të lëvizjes sonë kombëtare.

Gjatë shtegtimeve të mija tokave shqiptare, krahas disa fotove që i shkrepa shtatores së Haxhi Zekës vizitova në shoqërim të Jakup Rekës edhe Mullirin e Haxhi Zekës, që në një mënyrë paraqet edhe ne muze në vete etnografik të kësaj figure madhore të shqiptarisë. Gjatë një vizite na shoqëroi edhe miku e poeti, Agim Desku.

Por ti kthehemi vet Kuvendit të Pejës, që sot shënon 122 vjetorin e mbajtjes me emërtimin Lidhja e Pejës “Besa–Besë”. Më konkretisht sipas të dhënave të shtypit:  Më 23 janar 1899 nën kërcënime të reja për tokat shqiptare në Pejë u mblodh një kuvend me 500 pjesëmarrës nga vilajetet e Kosovës dhe më pak nga ata të Manastirit dhe të Janinës. Në kuvendin gjashtë ditor zuri fill Lidhja e Pejës ose siç u quajt ndryshe Besa-Besë. Kuvendi u organizua, u drejtua, dhe zgjodhi kryetar Haxhi Zekën. Kuvendi doli me një program 11 pikësh i cili kundërshtonte përpjekjet për të copëtuar tokat shqiptare por që nuk kërkonte autonomi. U shpall edhe Besa për një vjet.

Lidhja e re shqiptare u krijua pas një pune të madhe përgatitore, organizative e politike, që atdhetarët shqiptarë brenda vendit, të udhëhequr nga Haxhi Zeka dhe shoqëritë patriotike jashtë atdheut, sidomos ato të Bukureshtit dhe Komiteti Shqiptar i Stambollit, bënë në fundin e vitit 1898 dhe në janar të vitit 1899. Gjatë kësaj kohe u mbajtën mbledhje të gjëra të përfaqësuesve të popullsisë së qyteteve e të rrethinave, si në Pejë, Mitrovicë, Prishtinë, Vushtrri, Drenicë e në qendra të tjera të vilajetit të Kosovës, ku shqiptarët dhanë besën dhe shprehën gatishmërinë për të formuar lidhjen.

Këto mbledhje të njëpasnjëshme të popullsisë shqiptare, si edhe letërkëmbimi i dendur i Haxhi Zekës me qendrat e ndryshme të vilajetit të Kosovës, të Shkodrës, Manastirit e të Janinës, tregojnë se organizatorët e Lidhjes kishin ndërmend të thërrisnin një kuvend të përgjithshëm shqiptar, ku të merrnin pjesë delegatë nga të gjitha krahinat e Shqipërisë dhe të të gjitha besimeve, myslimanë, katolikë e ortodoksë. Aty morën pjesë rreth 500 përfaqësues nga shumë vise shqiptare. Territori i Kontestueshëm përfshinte edhe katër vilajetet shqiptare.

Në maj 1899 përpjekjet për mbajtjen e këtij kuvendi në Prizren u penguan. Kjo solli deri te një kryengritje e armatosur deri në maj të vitit 1900 kur u dërguan forca shtesë otomane që përfunduan Lidhjen e Pejës.