Shfaqja e këtij dokumentari në prani edhe të njërit nga protagonistët kryesor të masakrës së Abrisë, Besnik Deliu, në organizim të Konsullatës së Republikës së Kosovës në Cyrih në prani edhe të dhjetëra konsujve e përfaqësuesish shoqatash e institucionesh në këtë metropol të shtetit helvetik, bëri që audienca të përjetojë dhe bashkë ndjejë jo vetëm tragjedinë e një familjeje por tërë një populli gjatë luftës së fundit në Kosovë, nxjerrë në dritë penda, mendja dhe regjia e gazetarit anglez britanik Julius Strauss, në bashkëpunim me ekipin e tij, i cili pas dy dekadash sërish rikthehet në Kosovë për të takuar ata njerëz dhe ata fëmijë që e kishin mbijetuar luftën, duke humbur më të afërmit në masakrën e shkaktuar nga makineria vrastare serbe.
Nga Rexhep Rifati
Në punën time prej kronisti për plot tri dekada në Zvicër, kaherë nuk kam përjetuar një atmosferë aq të ndjeshme dhe emocionuese, bashkë me tërë publikun sa mbrëmë në Landhud Saal, në Sebach të Cyrihut, ku të gjithë të pranishmit, një audiencë kjo shumë e përzgjedhur, ku nuk munguan as konsujt nga Shqipëria, Turqia, Kroacia, Portugalia, Seychelles, Italia, Japonia, Belgjika, Republika Çeke, Estonia, Sllovakia, Gambia, Bahamas, Malta dhe Monako, si dhe anëtarët e Parlamentit Kantonal, z. Alaj dhe z. Wäfler e personalitete të tjera, që në fund me ngritje në këmbë të përshëndesin me nderim praninë e anëtarit të familjes Delia, Besnikun, që në kohën e tragjedisë ishte një djalë pesëvjeçar që ka shpëtuar nga masakra në fshatin Abria e Epërme — në të cilën humbën jetën 23 anëtarë të familjes së tij.
Shefi i Misionit të Konsullatës së Republikës së Kosovës në Cyrih, Vigan Berisha, pasi përshëndeti të pranishmit duke veçuar në fillim të fjalës së tij, Besnik Deliun, përkujtoi se: “Sot, 27 vjet më vonë, Kosova po ecën përpara me besim. E njohur nga më shumë se 100 shtete anëtare të OKB-së, vendi ynë ka një perspektivë të qartë evropiane, një ekonomi në rritje dhe një përkushtim të fuqishëm për stabilitet dhe demokraci. Po 27 vjet më vonë, sipas Raportit Global të Sigurisë 2025 të Gallup-it, Kosova është vendi më i sigurt në Evropë dhe i treti më i sigurt në botë.
Të nderuar mysafirë, prania e juaj sonte është një dëshmi e miqësisë dhe solidaritetit. Në emër të Republikës së Kosovës, ju falënderoj për pjesëmarrjen, për miqësinë dhe për mbështetjen tuaj”, përfundoi fjalën e tij z. Berisha i cili me këtë rast Besnikut i dhuroi Kartën mbi Pavarësinë e Kosovës.
Përmes Inteligjencës artificiale, sigurova edhe disa vlerësime për këtë film dokumentar, me peshë të veçantë jo vetëm artistike por edhe historike :
“Kthimi në Kosovë” – Një rrëfim për kujtesën, sakrificën dhe shpresën
Dokumentari Kthimi në Kosovë (“Return to Kosovo”) sjell një histori të fuqishme dhe prekëse që ndërthur të kaluarën dhe të tashmen, dhimbjen dhe shpresën, përmes përvojës së Besnik Deliut dhe gazetarit britanik Julius Strauss – dy protagoniste që, pas një ndarjeje të gjatë, bashkohen përsëri për t’u përballur me hijet e një tragjedie që i ka shënuar përjetësisht.
Kujt i kushtohet dokumentari?
Në shtator të vitit 1998, gjatë luftës në Kosovë, Julius Strauss takohet me Besnikun, një djalë pesëvjeçar që ka shpëtuar nga një masakër në fshatin Abria e Epërme — në të cilën humbën jetën 23 anëtarë të familjes së tij. dokufest.com+2Telegrafi+2
Julius krijon një lidhje me Besnikun: i sjell ushqim, lodra, kujdes psikologjik dhe madje një biçikletë; përpiqet të jetë pranë tij në ato kohë tmerri. dokufest.com+2zeri.info+2
Më pas, më shumë se 20 vjet më vonë, rrëfimi merr një kthesë: ata humbin kontaktin, Julius jeton larg — në natyrat e largëta të Kanadasë — duke kërkuar qetësinë pas përjetimeve të tij si korrespondent lufte. dokufest.com+1 Besniku i dërgon një mesazh që nis një udhëtim të ri — të kthimit të Juliusit në Kosovë, për një takim që nuk është thjesht takimi i dy personave, por përballja me kujtimet, me pyetjet pa përgjigje, dhe me të vërtetën e asaj dite të tmerrshme. dokufest.com+2zeri.info+2
Tema dhe mesazhe
- Kujtesa historike dhe drejtësia
Dokumentari na kujton se nuk mjafton që të dimë për dramën — duhet të dëgjojmë të mbijetuarit, t’i njohim gjurmët që ka lënë në jetët e njerëzve, dhe të kërkojmë të vërtetën. zeri.info+2Telegrafi+2 - Trauma dhe përballja me të kaluarën
Historia tregon se sa thellë mund të prekin traumat, edhe kur kalojnë vite — dhe se për t’i kapërcyer, nuk është mjaft të heshtësh, por duhet të flasësh, të shëtisësh në vendet e ngjarjes, të përballesh me peshën emocionale. zeri.info+1 - Lidhjet njerëzore dhe solidariteti
Marrëdhënia midis Juliusit dhe Besnikut, përpjekja për të mos lënë vetminë, për të qenë aty për njëri‐tjetrin — këto elemente e bëjnë dokumentarin më shumë se histori lufte; është histori njerëzore. Telegrafi+1 - Rilindja dhe shpresa
Edhe përkundër dhembjes, humbjeve dhe padrejtësive, ky rrëfim fton që të mos braktiset shpresa: për marrëdhënie, për paqe, për kuptim — edhe kur duket i pamundshëm. zeri.info
Aspektet regjisoriale
- Dokumentari zgjat rreth 48 minuta dhe është prodhuar nga një ekip ndërkombëtar. dokufest.com+1
- Nëpërmjet një strukture kohore që shtrihet në më shumë se dy dekada, forma narracuese ndërthur fotografi historike, dëshmi personale dhe udhëtime fizike (vazhdimi në vendin e masakrës), që krijon një dinamikë mes së kaluarës dhe së tashmes. dokufest.com+2Telegrafi+2
- Fokusi nuk është vetëm dokumentimi i asaj çfarë ka ndodhur, por edhe dialogu: pyetjet, reflektimet, reagimet — dhe kjo e bën dokumentarin jo vetëm një memorial, por një hap përpara drejt reflektimit kolektiv.
Përse “Kthimi në Kosovë” është i rëndësishëm?
- Ruajtja e kujtesës — Ky film kontribuon në ruajtjen e kujtimit, veçanërisht për viktimat që shpesh mbeten vetëm statistika, por që kanë emra, familje, histori.
- Ndërtimi i ndërgjegjes së re — Sidomos për brezat që nuk kanë përjetuar luftën direkt, dokumentari është një mjet edukativ për të kuptuar pasojat psikologjike, njerëzore dhe morale.
- Dialogu për të ardhmen — Reflektimi mbi të kaluarën nuk është për të fajësuar vetëm, por për të mësuar, për të kërkuar drejtësi, për të krijuar një hapësirë më të mirë njerëzore dhe shoqërore.
Në përfundim, Kthimi në Kosovë nuk është vetëm një dokumentar historie — është një thirrje për kujtesë, për të mos harruar, për të treguar dhe për të shëruar. Është një film që prekim dhe që mbjell pyetje që duhet të fliten.
Me këtë rast nga FB i Besnik Deliut shkëputa falënderimin e tij drejtuar përfaqësive tona diplomatike e konsullore:
FALËNDERIM
Shpreh mirënjohjen dhe falënderimin tim të sinqertë për Ambasadat dhe Konsullatat e Republikës së Kosovës në Gjenevë, Tiranë, Shtutgart, Bruksel dhe Cyrih, për mbështetjen dhe praninë e tyre në shfaqjen e dokumentarit “Rikthimi në Kosovë”, ku pata nderin të jem i pranishëm.
Një falënderim i veçantë i shkon edhe producentes ekzekutive Leman Kamberi, e cila me përkushtimin dhe vizionin e saj bëri të mundur realizimin e këtij dokumentari, duke sjellë para publikut rrëfimin e së vërtetës dhe kujtesës sonë historike.
Ky bashkëpunim dhe angazhim i përbashkët me Julius Strauss , Vaughan Smith , Emma Strauss, Don Harding dhe gjithë ekipin është dëshmi e vëmendjes së institucioneve dhe individëve të përkushtuar për ruajtjen dhe promovimin e kulturës, historisë dhe identitetit tonë kombëtar
Krahas në sallë edhe disa shkrepja nga dokumentari, që do të duhej të ketë shtrirje edhe në qytete të tjera të Zvicrës dhe përgjithësisht në Perëndim e më gjerë.
