Nga Migjen Kajtazi
Ishte fara e kallamoqit që na kishte përcjellë me dekada e breza të tërë të familjes. Toka pas shtëpisë dhe ara që gjendet në drejtim të Bjeshkëve të Runikut ishin të mbjella me këtë farë kallamoqi, që ndonëse nuk jepte shumë prodhim, të gjithë e dinim për cilësinë e miellit të misrit. Kallamoqi ishte përshtatur mirë në arat tona kodrinore, me pak reshje gjatë verës dhe me tokë të mbushur me gurë.
Sapo kallamoqi rritej disa centimetra dhe kur fillonte të nxehej moti edhe gjatë natës, pasonte mbjellja e pasulit kokërrvogël dhe kungujve me ngjyrë të gjelbër, po ashtu vendas, që përballonin thatësirën. Puna në ara ishte një lloj ceremonie, që përcillej me një dëshirë të përbashkët për të dhënë kontribut nga të gjithë, që nga mbjellja e deri tek korrjet. Këto punë nuk zinin shumë vend në bisedat familjare, por kur realizoheshin, bëheshin me pasion të madh. Nuk mungonin shpesh as të qeshurat dhe historitë për mosdëshirën e disa anëtarëve të familjes për punët e katundit.
Por kur vinte puna për të mobilizuar për vjeljen e pasulit, nuk kishte nevojë të na thërriste askush – secili e dinte vendin dhe rolin e vet. Ishin mëngjese të hershme, para lindjes së diellit, kur të gjithë anëtarët e familjes së madhe ndodheshin në arë. Kjo punë e hershme ishte një domosdoshmëri praktike, sepse pasuli duhej të hiqej nga ara teksa ishte ende i mbuluar me vesën e mëngjesit – kjo lehtësonte punën dhe parandalonte humbjen e farave kur fillonte të nxehej moti.
Mbjellja e kallamoqit kishte më shumë domethënie tradicionale sesa nevojë praktike, por pas përjashtimit nga puna të xhaxhallarëve dhe babait nga ana e Serbisë, gjërat filluan të ndryshojnë. Qasja ndaj tokës ndryshoi – tani sytë dhe forca e tërë familjes u përqendruan tek toka. Viti 1991 ishte viti i parë që vendosëm të mbjellim arat me kallamoq hibrid, më shumë të ndikuar nga të tjerët sesa nga ndonjë ide e qartë për çfarë bëhej fjalë. Fjalën «hibrid» as nuk e kuptonim mirë, përveç se kishim dëgjuar se kjo farë sillte më shumë prodhim krahasuar me farën e kallamoqit me boqë të vogël.
Pa u menduar gjatë, mbollëm arat me kallamoq hibrid, dhe fati na buzëqeshi – në fillim të verës pati reshje të mëdha, që ndikuan pozitivisht në rritjen e kallamoqit, siç nuk kishim parë ndonjëherë. Ishte një kënaqësi e veçantë të shihje arat me një ngjyrë të gjelbër të errët, që ndriçonte nga forca e bimës. Në mbrëmje, kur frynte pak erë, kallamoqi tundej në mënyrë aq të bukur sa dukej sikur ishim përballë valëve të detit.
Qëndroja pa lëvizur duke soditur këtë masë të madhe gjelbërimi që harmonizohej për mrekulli me ngjyrat e theksuara të qiellit veror – kaltërsia, retë e bardha të shpërndara, dhe dielli në perëndim.
Nën vëzhgimin e vazhdueshëm të familjarëve, kallamoqi filloi të piqej, dhe shumë shpejt erdhi koha që të gjithë të mobilizoheshim për korrjen. Ajo verë ishte e veçantë. Gjatë zhvishjes së kallamoqit, kuptuam menjëherë se hapësira e zakonshme që kishim për ruajtjen e misrit nuk mjaftonte. Koshi i vogël, i paraparë për kallamoqin me bojë të vogël, ishte i papërshtatshëm për kallamoqin hibrid që kishte madhësi të madhe, si tramak.
Filluam të kërkojmë ndihmë nga kushërinjtë, të cilët na dolën në ndihmë duke pranuar misrin në koshat e tyre. Deri sa erdhën ditët e ftohta, gjithë përkujdesja jonë ishte për vendosjen dhe zhvendosjen e kallamoqit. Në netët e gjata të dimrit, të gjithë të ulur afër oxhakut, secili kishte punën e vet. Pothuajse gjithmonë nuk kishim rrymë, dhe drita e zjarrit vallëzonte me ndriçimin e tre llampave të vendosura në cepat e odës. Hijet tona vizatoheshin nëpër mure, shpesh në forma qesharake, në varësi të këndit të dritës.
Por ajo që na bënte më së shumti të qeshnim ishte gara që kishim organizuar brenda familjes: kush zhvishte (zhvoshte) më shumë kallamoq, fitonte të drejtën të merrte pjesën më të mirë të pulës së përgatitur një herë në javë. Ishte një motivim i madh për të gjithë, dhe ky mobilizim na ngrohte, jo vetëm nga boqat që hidheshin në oxhak, por edhe nga historitë e familjes dhe katundit që rrëfenim mes vete.
Nuk e di sa net e ditë u mobilizuam për të qokluar (qkokluar) sa më shumë kallamoq, por thasët e shumtë kishin zënë çdo hapësirë në shtëpi dhe oborr. Nuk ishim mësuar të kishim një sasi aq të madhe kallamoqi, dhe tani shtrohej pyetja se ku do t’i vendosnim të gjitha, pasi edhe pa thasët, hapësira ishte e vogël për aq shumë anëtarë sa kishim.
I gjithë ky problem u zgjidh me ardhjen në vizitë të një kushëriri, vëllezërit e të cilit ishin në Gjermani. Sapo pa thasët e vendosur gjithandej nëpër shtëpi, pa ngurruar pyeti xhaxhallarët nëse mund të na e blinte kallamoqin. Oferta e tij u pranua shpejt dhe xhaxhallarët u morën vesh për shitjen. Kushëriri u largua duke na parë me një buzëqeshje ironike. Shumë shpejt e morëm vesh çmimin e shitjes së të gjithë kallamoqit – aq i vogël ishte, sa që më bëri të marr rrugën e mërgimit për në Gjermani.
Nuk e di nëse ishte ajo buzëqeshje ironike e kushëririt që na bleu gjithë mundin për një sasi të vogël markash, apo ishte politika shtypëse e Serbisë që më detyroi të largohem, apo të dyja bashkë. Kur u largova nga Kosova, isha aq i ri, sa nuk arrija ta kuptoja thellësinë e shprehjes së të madhit Rifat Kukaj:
“Nuk po më rreh dajaku, po më rreh fukarallëku.”
Tani e kam kuptuar – që fukarallëku shfaqet në shumë forma…
