Një roman mbi kujtesën, gjuhën dhe jehonat e së kaluarës
I rrëfyer në vetën e parë, romani Jehona e Korridoreve të Harruara e fton lexuesin në një botë që ndihet njëkohësisht e afërt dhe e largët, e njohur dhe e mjegullt. Përmes një proze të ngarkuar me ndjeshmëri gjuhësore dhe ritëm të brendshëm, vepra shpalos një univers narrativ ku kujtesa personale, trauma kolektive dhe tensionet shoqërore ndërthuren pazgjidhshmërisht.
Rrëfimi në vetën e parë krijon një intimitet të menjëhershëm me lexuesin. Çdo fjali është ndërtuar me kujdes për të ruajtur frymën e epokës dhe gjurmët e gojëtarisë që e përshkojnë tekstin. Gjuha nuk është thjesht mjet shprehjeje, por bartëse e kujtesës dhe identitetit, duke i dhënë romanit një densitet emocional dhe kulturor të veçantë.
Kalimi i romanit nga shqipja në anglisht ka qenë një odise më vete. Përkthimi nuk ka qenë vetëm teknik, por thellësisht konceptual. Një shembull domethënës është fjala window, që në anglisht rrjedh nga wind-eye – hapësirë për ajrin dhe tymin – ndërsa dritare në shqip buron nga drita, nga ideja e hyrjes së ndriçimit. Ky kontrast gjuhësor ilustron hendekun kulturor dhe njëkohësisht pasurinë që përkthimi sjell si akt ndërmjetësimi.
Gjuha angleze, e pasur me idioma, ka hapur mundësi për një përkthim krijues, ku trashëgimitë kulturore komunikojnë mes vete. Përkthimi i metaforave përbën kulmin e kësaj përpjekjeje sizifiane: shumë prej tyre do t’i tingëllojnë lexuesit të reja, të papërdorura më parë, por pikërisht për këtë arsye të freskëta dhe goditëse.
Një histori që nis nga fëmijëria
Historia hapet me një djalë të ri, jeta e të cilit tronditet nga ngjarje që e rikthejnë në fëmijëri. Rrëfimtari, i identifikuar vetëm me shkronjën T., përfshihet në një dramë të rëndë kur shoku i tij i fëmijërisë, Besiani, i kthyer nga emigracioni, përballet me një proces gjyqësor për një krim të rëndë brenda familjes.
Kjo tragjedi hap një varg zhvillimesh që e detyrojnë T.-në të përballet me figura nga e kaluara. Zhdukja misterioze e Sherifit, vite më parë, shton një dimension të ri rrëfimor. Kasta e personazheve zgjerohet me Ilirin, mikun e afërt me sekretet e tij; Aikunën, shoqen enigmatike të banesës; Beharin, burrin e pastrehë që ata strehojnë; dhe znj. Bekteshi, një figurë e vendosur me agjendë politike, e cila e tensionon më tej komplotin.
Forca më e madhe e romanit qëndron te personazhet. Secili është ndërtuar me individualitet të plotë dhe histori bindëse, duke krijuar ndërveprime që duken të gjalla dhe të papërsëritshme. Edhe kur rrëfimi kalon në terrene dramatike e emocionalisht të paqëndrueshme, realizmi mbetet i prekshëm. Tragjedia, gjyqet dhe trazirat politike ndërthuren me momente humori dhe përshkrime të punuara me finesë.
Fundi, njëkohësisht i papritur dhe i patjetërsueshëm, e mpiks rrëfimin në një reflektim prekës mbi dashurinë, miqësinë dhe gjurmët e pashlyeshme të së kaluarës në të tashmen. Është një përmbyllje e arrirë për një histori që flet po aq për zbulimin emocional sa për lakadredhat dramatike të jetës.
Një roman që vazhdon të kumbojë
Jehona e Korridoreve të Harruara është një roman tërheqës, që mund të lexohet si në shkarazi, ashtu edhe me përqendrim analitik. Temat dhe personazhet e tij vazhdojnë të kumbojnë në mendjen e lexuesit edhe pasi faqja e fundit është kthyer. Vepra dëshmon aftësinë e autorit për të ndërthurur humorin, dramën dhe intuitën njerëzore në një histori njëkohësisht universale dhe thellësisht personale.
Botimet
Anglisht
Shqip
Enkel Hasamataj
Enkel Hasamataj është një mbështetës i përkushtuar i fuqisë ndriçuese të arteve dhe rolit të tyre shndërrues në krijimin e urave midis gjuhëve, kulturave dhe ideve. I diplomuar në ekonomi dhe i specializuar në të Drejtën Detare dhe Sigurimet, ai ndërthur saktësinë analitike me ndjeshmërinë gjuhësore dhe ritmin narrativ. Përvoja e tij në teatër ka ushqyer aftësinë për rrëfim dhe shprehje njerëzore, ndërsa përkushtimi ndaj letërsisë – veçanërisht ndaj ndërveprimit midis poezisë dhe filozofisë – përbën boshtin e udhëtimit të tij krijues. Si autor i romanit Jehona e Korridoreve të Harruara (ISBN 978-9928-3935-48) dhe përkthyes i një poeme epike romantike nga greqishtja bizantine në shqip, ai sjell një ndjeshmëri të hollë ndaj tonit, zërit dhe kontekstit kulturor, duke ftuar lexuesin në një botë ku jehonat e harruara marrin rezonancë të re.
